Δωρίς

Αρχαία ελληνικά (grc)

Προφορά

ΔΦΑ : /dɔː.ɾís/ (5^ος π.Χ. αιώνας Αττική)

τυπογραφικός συλλαβισμός : Δω‐ρίς

Ετυμολογία 1

Δωρίς < Δῶρ(ος) + -ίς

Κύριο όνομα

Δωρίς, -δος θηλυκό, μόνο στον ενικό

1. (ελληνική μυθολογία) η Δωρίς· κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος, σύζυγος του Νηρέως και μητέρα των Νηρηίδων

   ※  7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 241 (240-242)

   Νηρῆος δ᾽ ἐγένοντο μεγήριτα τέκνα θεάων | πόντῳ ἐν ἀτρυγέτῳ καὶ Δωρίδος ἠυκόμοιο, | κούρης Ὠκεανοῖο τελήεντος ποταμοῖο

   Κι απ᾽ το Νηρέα και την καλλίκομη Δωρίδα, | την κόρη του Ωκεανού, του τέλειου ποταμού, | γεννήθηκαν κορίτσια θεϊκά αναρίθμητα στον πόντο μέσα τον ατρύγητο

   Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

   ※  7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 350

   Δωρίς τε Πρυμνώ τε καὶ Οὐρανίη θεοειδὴς

   η Δωρίδα, η Πρυμνώ, η Ουρανία η θεόμορφη

   Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

2. (ελληνική μυθολογία) η Δωρίς· μία από τις Νηρηίδες

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 18 (Σ. Ὁπλοποιία.), στίχ. 45

   Δωρὶς καὶ Πανόπη καὶ ἀγακλειτὴ Γαλάτεια

   Δωρίς και Πανόπη και Γαλάτεια πολυένδοξη

   Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

   ※  7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, Θεογονία, 250

   Δωρὶς καὶ Πανόπη καὶ εὐειδὴς Γαλάτεια

   η Δωρίς, η Πανόπη, η εύμορφη Γαλάτεια

   Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

3. ονομασία περιοχών σε Ελλάδα και Μικρά Ασία, η Δωρίδα

   → χρειάζεται παράθεμα

4. (πατριδωνυμικό) γυναίκα από τη Δωρίδα

   → χρειάζεται παράθεμα

Κλίση

ἡ Δωρίς, τῆς Δωρίδος

↓ πτώσεις	ενικός
ονομαστική	ἡ	Δωρίς
γενική	τῆς	Δωρίδος
δοτική	τῇ	Δωρίδῐ
αιτιατική	τὴν	Δωρίδᾰ
κλητική ὦ!		Δωρίς*
Με βραχύ γιώτα στο θέμα -ίς -ίδος. * Κατά τη Γραμματική του Smyth, η κλητική ενικού χωρίς το -ς
3η κλίση, Κατηγορία 'πατρίς' όπως «πατρίς» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία 2

Δωρίς < επιθετικοποιημένο από το κύριο όνομα.

Επίθετο

Δωρίς, -δος θηλυκό

• (επίθετο θηλυκού γένους) δωρικός, σχετικός με τους Δωριείς

1. για τόπους

   ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 3, 86.2

   ξύμμαχοι δὲ τοῖς μὲν Συρακοσίοις ἦσαν πλὴν Καμαριναίων αἱ ἄλλαι Δωρίδες πόλεις

   Οι Συρακούσιοι είχαν συμμάχους όλες τις άλλες δωρικές πολιτείες (εκτός από την Καμάρινα)

   Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

   ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 696 (696-677)

   [δωρική διάλεκτος] οὐδ᾽ ἐν τᾷ μεγάλᾳ Δωρίδι νάσῳ | Πέλοπος

   ή στο μεγάλο δωρικό νησί | του Πέλοπα

   Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr

2. για πράγματα

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 87.3

   ἐφόρεον γὰρ δὴ πρὸ τοῦ αἱ τῶν Ἀθηναίων γυναῖκες ἐσθῆτα Δωρίδα

   γιατί πρωτύτερα οι γυναίκες των Αθηναίων φορούσαν δωρικά ρούχα

   Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

Πολυλεκτικοί όροι

• Δωρὶς γλῶσσα

Κλίση

(αττική κλίση) ἡ Δωρίς, τῆς Δωρίδος

↓ πτώσεις	ενικός		πληθυντικός
ονομαστική	ἡ	Δωρίς	αἱ	Δωρίδες
γενική	τῆς	Δωρίδος	τῶν	Δωρίδων
δοτική	τῇ	Δωρίδῐ	ταῖς	Δωρίσῐ(ν)
αιτιατική	τὴν	Δωρίδᾰ	τὰς	Δωρίδᾰς
κλητική ὦ!		Δωρίς*		Δωρίδες
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὼ		Δωρίδε
γεν-δοτ	τοῖν		Δωρίδοιν
Με βραχύ γιώτα στο θέμα -ίς -ίδος. * Κατά τη Γραμματική του Smyth, η κλητική ενικού χωρίς το -ς
3η κλίση, Κατηγορία 'πατρίς' όπως «πατρίς» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

(κλίση με δωρικά άρθρα) ἁ Δωρίς, τᾶς Δωρίδος

κλίση με δωρικά άρθρα
↓ πτώσεις	ενικός		πληθυντικός
ονομαστική	ἁ	Δωρίς	ταὶ	Δωρίδες
γενική	τᾶς	Δωρίδος	τᾶν	Δωρίδων
δοτική	τᾷ	Δωρίδῐ	ταῖς	Δωρίσῐ(ν)
αιτιατική	τὰν	Δωρίδᾰ	τὰς	Δωρίδᾰς
κλητική ὦ!		Δωρίς*		Δωρίδες
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὰ		Δωρίδε
γεν-δοτ	ταῖν		Δωρίδοιν
Με βραχύ γιώτα στο θέμα -ίς -ίδος. * Κατά τη Γραμματική του Smyth, η κλητική ενικού χωρίς το -ς
3η κλίση, Κατηγορία 'πατρίς' όπως «πατρίς» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Απόγονοι

Δωρίς (αρχαία ελληνικά)

⇒ νέα ελληνικά: Δωρίδα (από την αιτιατική)

Πηγές

• Δωρίς -  Diccionario Griego-Español (DGE en línea) [Λεξικό ελληνικών (αρχαίων) - ισπανικών online] (στα ισπανικά) του Francisco R. Adrados (Φρανθίσκο Αδράδος) & Juan Rodríguez Somolinos, έως στο λήμμα «ἔξαυος» (συντομογραφίες).
• Δωρίς - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• Δωρίς - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.