Παράρτημα:Επίθετα (πολωνικά)

Από Βικιλεξικό
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Μορφές[επεξεργασία]

Τα Πολωνικά επίθετα (przymiotniki) στον ενικό έχουν τρεις τύπους ανάλογα με το γένος του ουσιαστικού που προσδιορίζουν. Κλίνονται μαζί με το ουσιαστικό.

Στον πληθυντικό υπάρχουν δύο μορφές:

  • Αρρενοπροσωπική (męskoosobowa) που χρησιμοποιείται αποκλειστικά για αρσενικά τα οποία είναι και πρόσωπα ή όπου υπαρχει ένα τουλάχιστον αρσενικό και πρόσωπο
  • Μη αρρενοπροσωπική (niemęskoosobowa) που χρησιμοποιείται σε όλες τις υπόλοιπες περιπτώσεις.

Κλήση[επεξεργασία]

Γενικά ισχύουν τα εξής:

  • Η ονομαστική του ενικού του αρσενικού χρησιμοποιείται για την καταχώρηση των επιθέτων στα λεξικά.
  • Όλα τα επίθετα στην ονομαστική του ενικού του αρσενικού έχουν κατάληξη -i ή -y.
  • Η ονομαστική και η κλητική είναι ίδιες.
  • Τα επίθετα σε -i σχηματίζουν:
    • την ονομαστική της αρρενοπροσωπικής μορφής του πληθυντικού:
      • -gi → -dzy (drogi → drodzy)
      • -ki → -cy (wielki → wielcy)
    • και το θηλυκό:
      • -gi → -ga στην ονομαστική και → gą στην οργανική
      • -ki → -ka στην ονομαστική και → ką στην οργανική
πτώση α θ ο πλ. αρρ. πλ. μη αρρ.
M, W ~i
lwi, wielki, drogi
~ia/~a
lwia, wielka, droga
~ie
lwie, wielkie, drogie
~i/~y
lwi, wielcy, drodzy
~ie
lwie, wielkie, drogie
D ~iego
lwiego, wielkiego, drogiego
~iej
lwiej, wielkiej, drogiej
~iego
lwiego, wielkiego, drogiego
~ich
lwich, wielkich, drogich
~ich
lwich, wielkich, drogich
C ~iemu
lwiemu, wielkiemu, drogiemu
~iej
lwiej, wielkiej, drogiej
~iemu
lwiemu, wielkiemu, drogiemu
~im
lwim, wielkim, drogim, drogim
~im
lwim, wielkim, drogim, drogim
B ~iego
lwiego, wielkiego, drogiego
~ią
lwią, wielką, drogą
~ie
lwie, wielkie, drogie
~ich
lwich, wielkich, drogich
~ie
lwie, wielkie, drogie
N ~im
lwim, wielkim, drogim
~ią/~ą
lwią, wielką, drogą
~im
lwim, wielkim, drogim
~imi
lwimi, wielkimi, drogimi
~imi
lwimi, wielkimi, drogimi
Ms ~im
lwim, wielkim, drogim
~iej
lwiej, wielkiej, drogiej
~im
lwim, wielkim, drogim
~ich
lwich, wielkich, drogich
~ich
lwich, wielkich, drogich

Τα επίθετα που λήγουν σε -y σχηματίζουν ανώμαλα την ονομαστική του πληθυντικού της αρρενοπροσωπικής μορφής.

  • r → rz (stary → starzy, mądry → mądrzy)
  • s → ś (żałosny → żałośni)
  • κατάληξη -ty → -ci (popielaty → popielaci)
  • κατάληξη -ły → -li (biały → biali)
  • κατάληξη -ny → -ni σε μετοχές (czytany → czytani)

Μερικές φορές υπάρχει αλλαγή του τελευταίου γράμματος του θέματος σε → e, ιδιαίτερα στις παθητικές μετοχές (wesoły → weseli, robiony → robieni).

πτώση α θ ο πλ. αρρ. πλ. μη αρρ.
M, W ~y
chory, martwy
~a
chora, martwa
~e
chore, martwe
~y/~i
chorzy, martwi
~e
chore, martwe
D ~ego
chorego, martwego
~ej
chorej, martwej
~ego
chorego, martwego
~ych
chorych, martwych
~ych
chorych, martwych
C ~emu
choremu, martwemu
~ej
chorej, martwej
~emu
choremu, martwemu
~ym
chorym, martwym
~ym
chorym, martwym
B ~ego/~y
chorego, martwego

chorą, martwą
~e/~y
chore, martwe
~ych
chorych, martwych
~e
chore, martwe
N ~ym
chorym, martwym

chorą, martwą
~ym
chorym, martwym
~ymi
chorymi, martwymi
~ymi
chorymi, martwymi
Ms ~ym
chorym, martwym
~ej
chorej, martwej
~ym
chorym, martwym
~ych
chorych, martwych
~ych
chorych, martwych

Βαθμοί[επεξεργασία]

Τα πολωνικά όπως και τα ελληνικά επίθετα σχηματίζουν παραθετικά, έχουν δηλαδή θετικό (stopień równy), συγκριτικό (stopień wyższy) και υπερθετικό βαθμό (stopień najwyższy).

Ο υπερθετικός βαθμός σχηματίζεται με την προσθήκη του πρόθηματος naj- στον συγκριτικό βαθμό

Ομαλά παραθετικά[επεξεργασία]

Ο συγκριτικός βαθμός σχηματίζεται

  • με την κατάληξη -szy:
    • -y → -szy (nowy → nowszy, młody → młodszy) (μερικές φορές υπάρχει και αλλαγή στο θέμα):
      • -ąc-y → -ęt-szy (gorący → gorętszy)
      • -ad-y → -ed-szy (blady → bledszy)
      • -ł-y → -l-szy (trwały → trwalszy, miły → milszy) με εξαίρεση:
        • -iał-y → -iel-szy (biały → bielszy, śmiały → śmielszy)
        • -oł-y → -el-szy (wesoły → weselszy)
  • ή με την κατάληξη -ejszy:
        • -ł-y → -lej-szy (ciepły → cieplejszy)
      • -n-y → -ni-ejszy (ciemny → ciemniejszy, kwaśny → kwaśniejszy, śmieszny → śmieszniejszy),
        • -sn-y → -śni-ejszy (jasny → jaśniejszy, ciasny → ciaśniejszy)
      • -r-y → -rz-ejszy (mądry → mądrzejszy)
      • -t-y → -ci-ejszy (żółty → żółciejszy)
      • -w-y → -wi-ejszy (łatwy → łatwiejszy)

Ανώμαλα παραθετικά[επεξεργασία]

Μερικά σχηματίζουν ανώμαλους βαθμούς:

Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός
dobry lepszy najlepszy
zły gorszy najgorszy
duży większy największy
mały mniejszy najmniejszy

Περιφραστική μορφή[επεξεργασία]

Μερικά επίθετα σχηματίζουν τον συγκριτικό βαθμό με το bardziej (συγκριτικός βαθμός του bardzo - πολύ) και τον θετικό βαθμό. Περιφραστικά μπορούν να σχηματιστούν και όλα τα επίθετα που έχουν παραθετικά (ομαλά ή ανώμαλα: nerwowy → bardziej nerwowy.

Ο υπερθετικός βαθμός σχηματίζεται με το najbardziej (υπερθετικός βαθμός του bardzo).

Επιρρήματα[επεξεργασία]

Τα περισσότερα επιρρήματα στα πολωνικά προέρχονται από επίθετα. Δείτε περισσότερα στο Παράρτημα:Επιρρήματα (πολωνικά)