αἷμα

Αυτή η σελίδα μπήκε στον κατάλογο των σελίδων που χρειάζονται να μορφοποιηθούν όπως συνηθίζεται στο Βικιλεξικό, έτσι ώστε να υπάρχει ομοιομορφία με τις υπόλοιπες σελίδες. Παρακαλούμε βγάλτε αυτή την ετικέτα εάν θεωρείτε ότι η μορφή της σελίδας ταιριάζει με τα στάνταρντ του Βικιλεξικού.

Αρχαία ελληνικά (grc)

↓ πτώσεις	ενικός		πληθυντικός
ονομαστική	τὸ	αἷμᾰ	τὰ	αἵμᾰτᾰ
γενική	τοῦ	αἵμᾰτος	τῶν	αἱμᾰ́των
δοτική	τῷ	αἵμᾰτῐ	τοῖς	αἵμᾰσῐ(ν)
αιτιατική	τὸ	αἷμᾰ	τὰ	αἵμᾰτᾰ
κλητική ὦ!		αἷμᾰ		αἵμᾰτᾰ
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὼ		αἵμᾰτε
γεν-δοτ	τοῖν		αἱμᾰ́τοιν
Ο πληθυντικός σχετικά σπάνιος μέχρι τα ελληνιστικά χρόνια.
3η κλίση, Κατηγορία 'κτῆμα' όπως «κτῆμα» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

αἷμα: αβέβαιης ετυμολόγησης· ίσως < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *sai- (παχύρρευστο υγρό), ίσως συγγενές του αἰονάω (μουσκεύω)· ίσως < ΒΔ σημιτικό ḤYM [Keyser (2016) A Semitic Etymology for Greek αἷμα, doi: 10.2143/SE.58.0.3170093].

Ουσιαστικό

αἷμα ουδέτερο

1. το αίμα
2. στον πληθυντικό: ποταμός αίματος, πολύ αίμα
3. ο φόνος

   ὅμαιμον αἷμα (ο φόνος συγγενούς)

   ἐφ᾽ αἵματι φεύγειν (για να γλιτώσει δίκη για φόνο)

4. η καταγωγή, η εξ αίματος συγγένεια

   μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι (συγγενής της μητέρας με εξ αίματος συγγένεια)

5. μεταγενέστερη έννοια: ό,τι μοιάζει με αίμα, π.χ. ο χυμός του σταφυλιού αλλά και το χρώμα που έβγαζαν από την άγχουσα (Anchusa tinctoria) και το χρησιμοποιούσαν μεταξύ άλλων και σαν ρουζ

Εκφράσεις

• οὐκ ἔχων αἷμα : που δεν έχει ψυχή, θάρρος, παλμό, ένταση, ο άτονος, ο λιγόψυχος

Συγγενικά

• αἱμάς-άδος, το αίμα που κυλάει από πληγή
• αἱμάσσω και αἱμάττω και αἱματόω (τραυματίζω, σκοτώνω, αλλά και έχω κόκκινο χρώμα το πρώτο)
• αἱματάω (διψάω για αίμα)
• αἱματηρός, ά, όν
• αἱματία, ζωμός από αίμα, μέλας ζωμός
• αἱματίζω
• αἱματικός για ζώα
• αἱμάτινος,η,ον (από αίμα, αιματώδης)
• αἱματίς-ίδος (κόκκινο ρούχο)
• αἱματίτης-ου (όμοιος με αίμα αλλά και φλέβα και ο αιματίτης λίθος)
• αἱματόεις,εσσα, εν (ματωμένος, φονικός)
• αἱμακτός,ή,όν (αιμόφυρτος)

Σύνθετα

αἱμαγωγός αἱμακορίαι προσφορά αίματος σε τάφο ( + κορέννυμι) αἱματεκχυσία ( + ἐκχέω) αἱματηφόρος,ος,ον αἱματοειδής,ής,ές αἱματολοιχός,ή, όν ( + λείχω) αἱματοποσία αἱματοπώτης και -ώτης αἱματορρόφος,ος,ον αἱματόρρυτος,ος,ον (που ρέει αίμα) αἱματοσταγής,ής,ές αἱματοσφαγής,ής,ές αἱματύφυρτος,ος,ον αἱματοχάρμης, ης, ες ( + χαίρω) αἱματώδης,ης,ες ο αιματώδης αλλά αἱμώδης,ης,ες και η στομακάκη

αἱματωπός,ή,όν και αἱματώψ-ῶπος (ο και η) (όψη ή βλέμμα αιματώδες) αἱμοβαρής,ής,ές αἱμοβαφής,ής,ές αἱμοβόρος,ος,ον αἱμόδιψος,ος,ον αἱμομειξία αἱμορραγής,ής,ές και αἱμορραγέω και αἱμορραγία αἱμόρροος,ος,ον και αἱμορροέω και αἱμόρροια αἱμορροϊκός,ή,όν αἱμορροΐς-ίδος και αἱμορροΐδες με το νεοελληνική έννοια αἱμόρραντος,ος,ον (ραντισμένος με αίμα) αἱμόρρυτος, η, ον (από τον οποιο τρέχει αίμα) αἱμοφόρυκτος, ος, ον ( + φορύσσω , που είναι μολυσμένος με αίμα ή αιμόφυρτος) αἱμωδέω και αἱμωδιάω ( + ὀδούς, μουδιάζουν τα δόντια μου) και αἱμωδία ο πονόδοντος)

Πηγές

• αἷμα - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• αἷμα - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.