Μετάβαση στο περιεχόμενο

γράμμα

Από Βικιλεξικό

Νέα ελληνικά (el)

[επεξεργασία]

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
γράμμα < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική γράμμα < γράφω

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /ˈɣɾa.ma/
τυπογραφικός συλλαβισμός : γράμ‐μα

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική το γράμμα τα γράμματα
      γενική του γράμματος των γραμμάτων
    αιτιατική το γράμμα τα γράμματα
     κλητική γράμμα γράμματα
Κατηγορία όπως «κύμα» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

γράμμα ουδέτερο

  1. σύμβολο ή χαρακτήρας του αλφάβητου, το οποίο αντιστοιχεί σε ένα φθόγγο
    ελληνικά γράμματα:
    Α α, Β β, Γ γ, Δ δ, Ε ε, Ζ ζ, Η η, Θ θ, Ι ι, Κ κ, Λ λ, Μ μ, Ν ν, Ξ ξ, Ο ο, Π π, Ρ ρ, Σ σ, Τ τ, Υ υ, Φ φ, Χ χ, Ψ ψ, Ω ω
    λατινικά γράμματα:
    A a, B b, C c, D d, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, T t, U u, V v, W w, X x, Y y, Z z
    ※  […] Είκοσι τέσσερα γράμματα της αλφαβήτου μεταμφιεσμένα σε μολυβένιους στρατιώτες. Μαχόμενοι πλάθουν τις λέξεις. Οι λέξεις! Από τη στιγμή που έμαθα ανάγνωση και γραφή, μʼ αυτές έχτισα το οχυρό μου, και εξορίζω τους φόβους μου έξω από τις πύλες του.
    Ελένη Πριοβόλου, ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, 3ο βιβλίο, Το τέλος του γαλάζιου ρόδου, [μυθιστόρημα], εκδόσεις: Καστανιώτη, Αθήνα 2014, ISBN 9789600357288 @google.gr/books
  2. η επιστολή
    ※  Τα γράμματα είναι ο μηχανισμός του ερωτικού παράδοξου, συνδέουν και συγχρόνως χωρίζουν, είναι επώδυνα και συγχρόνως γλυκά. Συγκροτούν το χώρο της επιθυμίας και πυροδοτούν μέσα σʼ αυτόν τα αντιφατικά αισθήματα που κάνουν τον εραστή να βιώνει με δραματική ένταση το αδιέξοδό του.
    Αν Κάρσον, Έρως ο Γλυκόπικρος, δοκίμιο για το ερωτικό παράδοξο στην κλασική παράδοση, αρχική δημοσίευση: (1986), μετάφραση: Ανδρονίκη Μελετλίδου, εκδόσεις: Δώμα, Αθήνα 2019, ISBN 978-618-83224-7-9.
  3. → δείτε και τη λέξη γράμματα

Εκφράσεις

[επεξεργασία]

→ δείτε και τη λέξη γράμματα

Συγγενικά

[επεξεργασία]
 ετυμολογικό πεδίο 
γραμμ- γραμματ- 

και

Μεταφράσεις

[επεξεργασία]

Αναφορές

[επεξεργασία]
  1. ↑ Ηλίας Πετρόπουλος, Παροιμίες του υποκόσμου, Αθήνα, εκδ. Νεφέλη (1η έκδοση: 2002), 2019 ISBN 960-211-657-9, σελ. 17.

Πηγές

[επεξεργασία]

Αρχαία ελληνικά (grc)

[επεξεργασία]
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική τὸ γράμμᾰ τὰ γράμμᾰτᾰ
      γενική τοῦ γράμμᾰτος τῶν γραμμᾰ́των
      δοτική τῷ γράμμᾰτῐ τοῖς γράμμᾰσῐ(ν)
    αιτιατική τὸ γράμμᾰ τὰ γράμμᾰτᾰ
     κλητική ὦ! γράμμᾰ γράμμᾰτᾰ
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  γράμμᾰτε
γεν-δοτ τοῖν  γραμμᾰ́τοιν
3η κλίση, Κατηγορία 'κτῆμα' όπως «κτῆμα» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
γράμμα < γράφ(ω) + -μα (με ⟨φμ⟩ > ⟨μμ⟩)

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]

γράμμα, -ματος ουδέτερο

  1. οτιδήποτε έχει γραφεί, το αποτέλεσμα της γραφής
    1. εικόνα, παράσταση
      ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 5, 472d
      Οἴει ἂν οὖν ἧττόν τι ἀγαθὸν ζωγράφον εἶναι ὃς ἂν γράψας παράδειγμα οἷον ἂν εἴη ὁ κάλλιστος ἄνθρωπος καὶ πάντα εἰς τὸ γράμμα ἱκανῶς ἀποδοὺς μὴ ἔχῃ ἀποδεῖξαι ὡς καὶ δυνατὸν γενέσθαι τοιοῦτον ἄνδρα;
      Νομίζεις λοιπόν πως θα έχανε καθόλου την αξία του ένας ζωγράφος που, αφού ζωγράφισε το ωραιότερο πρότυπο ανθρώπου και με όλη τη δυνατή τελειότητα στα καθέκαστα, δε θα μπορούσε ν᾽ αποδείξει πως και μπορεί να υπάρξει ένας τέτοιος άνθρωπος;
      Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr
    2. φθόγγος, γράμμα
      ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 139.1
      τὰ οὐνόματά σφι ἐόντα ὅμοια τοῖσι σώμασι καὶ τῇ μεγαλοπρεπείῃ τελευτῶσι πάντα ἐς τὠυτὸ γράμμα, τὸ Δωριέες μὲν σὰν καλέουσι, Ἴωνες δὲ σίγμα·
      τα ονόματά τους, που ανταποκρίνονται στις σωματικές τους αρετές ή στην ευγενική καταγωγή τους, τελειώνουν όλα στο ίδιο γράμμα, που οι Δωριείς το λένε σαν, οι Ίωνες πάλι σίγμα.
      Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
    3. επιγραφή
      ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, Δ, 2.24
      Πότερον οὖν οὐδέν σοι τοῦ γράμματος ἐμέλησεν ἢ προσέσχες τε καὶ ἐπεχείρησας σαυτὸν ἐπισκοπεῖν ὅστις εἴης;
    4. στοιχείο γραμμένο στους κλήρους τών δικαστών
      ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Πλοῦτος, στίχ. 277 (277-278)
      [ΚΑΡ.] ἐν τῇ σορῷ νυνὶ λαχὸν τὸ γράμμα σου δικάζειν
      σὺ δ’ οὐ βαδίζεις, ὁ δὲ Χάρων τὸ ξύμβολον δίδωσιν.
      [ΚΑΡ.] Στο λάκκο το ᾽να πόδι σου, και σου ᾽λαχεν ο κλήρος
      του δικαστή και κάθεσαι; Σου ᾽δωκε ο Χάρος πράτιγο.
      Μετάφραση (1956): Κώστας Βάρναλης, Αθήνα: Ι. Ν. Ζαχαρόπουλος @greek‑language.gr
    5. έγγραφο
  2. (στον πληθυντικό)
    1. η αλφάβητος
      ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 58.1
      οἱ δὲ Φοίνικες οὗτοι οἱ σὺν Κάδμῳ ἀπικόμενοι, τῶν ἦσαν οἱ Γεφυραῖοι, ἄλλα τε πολλὰ οἰκήσαντες ταύτην τὴν χώρην ἐσήγαγον διδασκάλια ἐς τοὺς Ἕλληνας καὶ δὴ καὶ γράμματα, οὐκ ἐόντα πρὶν Ἕλλησι ὡς ἐμοὶ δοκέειν, πρῶτα μὲν τοῖσι καὶ ἅπαντες χρέωνται Φοίνικες· μετὰ δὲ χρόνου προβαίνοντος ἅμα τῇ φωνῇ μετέβαλον καὶ τὸν ῥυθμὸν τῶν γραμμάτων.
      Κι οι Φοίνικες αυτοί που ήρθαν μαζί με τον Κάδμο (κι οι Γεφυραίοι κατάγονταν απ᾽ αυτούς), με το να εγκατασταθούν σ᾽ αυτή τη χώρα δίδαξαν στους Έλληνες κι άλλες πολλές γνώσεις και προπάντων τα γράμματα, που, όπως νομίζω, ήταν άγνωστα ώς τότε στους Έλληνες· αρχικά ήταν αυτά που χρησιμοποιούσαν όλοι οι Φοίνικες, αργότερα όμως, με το πέρασμα του καιρού, μαζί με τη γλώσσα άλλαξαν και τη μορφή των γραμμάτων.
      Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
    2. σύγγραμμα, πραγματεία
      ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἀπομνημονεύματα, Δ, 2.1
      καταμαθὼν γὰρ Εὐθύδημον τὸν καλὸν γράμματα πολλὰ συνειλεγμένον ποιητῶν τε καὶ σοφιστῶν τῶν εὐδοκιμωτάτων
    3. (μουσική) μουσικοί φθόγγοι
    4. περικοπή κειμένου
    5. νόμοι
      ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 4, 425b
      Νομοθετεῖν δ’ αὐτὰ οἶμαι εὔηθες· οὔτε γάρ που γίγνεται οὔτ’ ἂν μείνειεν λόγῳ τε καὶ γράμμασιν νομοθετηθέντα.
      Να τα υποβάλει όμως αυτά κανείς σε νομοθετικές διατάξεις το νομίζω ανόητο· γιατί ούτε που γίνονται αυτά, ούτε και αν νομοθετηθούν, είτε προφορικά είτε γραπτά, θα μπορούσαν να διατηρηθούν για πάντα.
      Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr

Άλλες μορφές

[επεξεργασία]

Παράγωγα

[επεξεργασία]

Σύνθετα

[επεξεργασία]
  • → και δείτε τη λέξη γράφω

Πηγές

[επεξεργασία]
Ανακτήθηκε από "https://el.wiktionary.org/w/index.php?title=γράμμα&oldid=7461995"