δέος

Νέα ελληνικά (el)

↓ πτώσεις	ενικός
ονομαστική	το	δέος
γενική	του	δέους
αιτιατική	το	δέος
κλητική		δέος
Κατηγορία όπως «δάσος» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

δέος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική δέος

Προφορά

ΔΦΑ : /ˈðe.os/

τυπογραφικός συλλαβισμός : δέ‐ος

Ουσιαστικό

δέος ουδέτερο, μόνο στον ενικό

• συναίσθημα φόβου ή σεβασμού και αναγνώρισης της δύναμης και του μεγαλείου μιας υπέρτερης δύναμης

  ※  Στη λαμπρή τελετή των Θεοφανίων ο γόνος Παπαγεωργίου έκανε το παπαδάκι κοντά στον αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο κρατώντας θυμιατό και δικηροτρίκηρα. Φωτογραφίες του τοπικού τύπου της εποχής αποτυπώνουν το δέος του εφήβου που από τότε προαλειφόταν για το ιερατείο (Ιουστίνη Φραγκούλη-Αργύρη, Η μοναξιά ενός ασυμβίβαστου: Σπυρίδων, Αρχιεπίσκοπος Αμερικής, 1996-1999 εκδ. Εξάντας, 2000, σελ. 43)

Εκφράσεις

• αντίπαλο δέος

Μεταφράσεις

    συναίσθημα φόβου ή σεβασμού

αγγλικά : awe (en) γαλλικά : effroi (fr) εσπεράντο : teruro (eo) ιαπωνικά : 畏服 (ja) (ifuku) ισπανικά : miedo (es) ιταλικά : timore (it) κινεζικά : 敬畏 (zh) (jìngwèi) λατινικά : formido (la) ουγγρικά : félelem (hu) πολωνικά : groza (pl) σουηδικά : fruktan (sv) τσεχικά : obava (cs)

Πηγές

• δέος - Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (1998) του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (συντομογραφίες-σύμβολα. Ετυμολογίες: Ευάγγελος Πετρούνιας). Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
• δέος - Χαραλαμπάκης, Χριστόφορος (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.  (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες-σύμβολα)

---

Αρχαία ελληνικά (grc)

↓ πτώσεις	ενικός		πληθυντικός
	δεεσ-
ονομαστική	τὸ	δέος	τὰ	δέη - δέα
γενική	τοῦ	δέους - δέατος	τῶν	δεῶν
δοτική	τῷ	δέει	τοῖς	δέεσῐ(ν)
αιτιατική	τὸ	δέος	τὰ	δέη - δέα
κλητική ὦ!		δέος		δέη - δέα
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὼ		δέει
γεν-δοτ	τοῖν		δεοῖν
Με επιπλέον τύπους, στη γενική ενικού και στον πληθυντικό. Πληθυντικοί και σε -α, όπως «χρέος».
3η κλίση, Κατηγορία 'βέλος' όπως «ἄνθος» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία 1

δέος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *dwéyos (φόβος) → δείτε και τη λέξη δείδω

Ουσιαστικό

δέος ουδέτερο

1. φόβος, τρόμος
2. σεβασμός

Εκφράσεις

• ἀντίπαλον δέος

Ετυμολογία 2

δέος < → λείπει η ετυμολογία

Ουσιαστικό

δέος ουδέτερο

• (ελληνιστική σημασία) έλλειψη

  ※  4ος/5ος κε αιώνας ⌘ Ιωάννης Χρυσόστομος, Ομιλίαι M.62.21. στο Patrologiae cursus completus, series graeca, Τόμος 62, Επιμ. Jacques-Paul Migne

  ποία γὰρ ἀνάγκη τὸ ἁρπάζειν, εἰπέ μοι; ποία βία; Πενία, φησὶ, ποιεῖ, καὶ τὸ δέος τῶν ἀναγκαίων.

Πηγές

• δέος - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• δέος - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.