Μετάβαση στο περιεχόμενο

θυμός

Από Βικιλεξικό
Δείτε επίσης : θύμος

Νέα ελληνικά (el)

[επεξεργασία]
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική ο θυμός οι θυμοί
      γενική του θυμού των θυμών
    αιτιατική τον θυμό τους θυμούς
     κλητική θυμέ θυμοί
Συνήθως στον ενικό
Κατηγορία όπως «ναός» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
θυμός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική θυμός (ψυχή, πνοή)

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /θiˈmos/
τυπογραφικός συλλαβισμός : θυ‐μός
τονικό παρώνυμο: θύμος

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]

θυμός αρσενικό

Συνώνυμα

[επεξεργασία]

Αντώνυμα

[επεξεργασία]

Εκφράσεις

[επεξεργασία]

Συγγενικά

[επεξεργασία]
 ετυμολογικό πεδίο 
θυμο- 

→ και δείτε τις λέξεις θυμάμαι και ενθυμούμαι

Σύνθετα

[επεξεργασία]

Κατηγορίες

-θυμος

-θυμία

-θυμώ

Δείτε επίσης

[επεξεργασία]

Μεταφράσεις

[επεξεργασία]



Μεσαιωνικά ελληνικά (gkm)

[επεξεργασία]

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
θυμός < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική θυμός

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]

θυμός αρσενικό

  1. θυμός, οργή
    ※  17ος αιώνας, ⌘ Μιχαήλ Σουμμάκης, Παστόρ φίδος ήγουν Ποιμήν Πιστός, [ποιμενικό δράμα, μετάφραση 17ου αιώνα του ιταλικού έργου Pastor Fido], Πράξη Α΄, στίχ. 265 (265-268)
    ἔτσι κʼ ἡ ἀγριεμένη ἀντρειὰ εἰς τὸν θυμόν της μένει
    συχνότατα στοῦ λόγου της σκόρπια καὶ τσακισμένη,
    ἀνὲν κι ὁ πόθος δὲν ἐμπεῖ, μὲ τὴ γλυκότητά του,
    νὰ τήνε κάμει ἀτσάκιστη μὲ τὸ συγκέρασμά του.
    Πάσσου Μαρία Χριστιάνα, Κριτική έκδοση του δράματος Ποιμήν Πιστός (Βενετία 1658) του Ζακυνθινού Μιχαήλ Σουμμάκη, διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Φιλολογίας, 2014, σελ. 267
    ※  16ος/17ος αιώνας Γεώργιος Χορτάτσης, Ερωφίλη, τραγωδία, έκδοση 1772, σελ. 107
    Ὤφου δέ θέλω νά σταθῇ μηδεποσώς ὀμπρός μου, Πέτζη νά στρέψη μή γενῆ πλιότερος ὁ θυμός μου
  2. πολεμικό μένος
  3. (μεταφορικά) θαλασσοταραχή στην έκφραση θυμός τῆς θάλασσας
  4. επιθυμία, πόθος
  5. το θυμοειδές, το θυμικό
  6. δηλητήριο

Εκφράσεις

[επεξεργασία]

Συγγενικά

[επεξεργασία]
 ετυμολογικό πεδίο 
θυμο- 

→ δείτε και ρήματα σε -θυμέω



Αρχαία ελληνικά (grc)

[επεξεργασία]
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
θῡμ-
ονομαστική ὁ θυμός οἱ θυμοί
      γενική τοῦ θυμοῦ
θυμοῖο (επικός)
τῶν θυμῶν
      δοτική τῷ θυμῷ τοῖς θυμοῖς
    αιτιατική τὸν θυμόν τοὺς θυμούς
     κλητική ὦ! θυμέ θυμοί
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  θυμώ
γεν-δοτ τοῖν  θυμοῖν
2η κλίση, Κατηγορία 'ναός' όπως «ναός» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
θυμός < αβέβαιης ετυμολογίας. Εκδοχές:
Συγγενή: σανσκριτική धूम (dhūmá), λιθουανική dūmas, λατινική fūmus, παλαιά εκκλησιαστική σλαβονική дꙑмъ (dymŭ), αλβανική tym.

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /tʰyː.mós/ (5ος π.Χ. αιώνας Αττική)
τυπογραφικός συλλαβισμός : θῡ‐μός

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]

θυμός, -οῦ/οῖο (ῡ) αρσενικό

  1. πνοή, ψυχή, ζωή
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 1 (Α. Λοιμός. Μῆνις.), στίχ. 593 (στίχοι 592-593)
    πᾶν δ᾽ ἦμαρ φερόμην, ἅμα δ᾽ ἠελίῳ καταδύντι | κάππεσον ἐν Λήμνῳ, ὀλίγος δ᾽ ἔτι θυμὸς ἐνῆεν·
    Ολημερίς εγύριζα, και ο ήλιος είχε δύσει | όταν στην Λήμνον έπεσα κοντά να βγει η ψυχή μου·
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 433
    ἤ κεν ἐμῷ ὑπὸ δουρὶ τυπεὶς ἀπὸ θυμὸν ὀλέσσῃς.
    ή τώρ᾽ από την λόγχην μου θα χάσεις την ζωήν σου».
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
  2. ψυχή, νους ως η έδρα των σκέψεων
    ※  6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχύλος, Προμηθεὺς δεσμώτης, στίχ. 706 (705-706)
    τοὺς ἐμοὺς λόγους | θυμῷ βάλ᾽, ὡς ἂν τέρματ᾽ ἐκμάθῃς ὁδοῦ.
    βάλ᾽ τα μες στο νου σου | τα λόγια αυτά, τους δρόμους σου για να γνωρίζεις.
    Μετάφραση (1930): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης, Αθήνα:Εστία @greek‑language.gr
  3. οργή, θυμός, η έδρα του θυμού
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 616
    Αἰνείας δ᾽ ἄρα θυμὸν ἐχώσατο φώνησέν τε·
    Ο Αινείας τότ᾽ εχόλωσε κι εφώναξεν:
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
  4. επιθυμία, διάθεση, θέληση
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 94 (στίχοι 93-94)
    οἶσθα καὶ αὐτή, | οἷος κείνου θυμὸς ὑπερφίαλος καὶ ἀπηνής.
    και μόνη το γνωρίζεις | άσπλαχνην πόσον και άδικην έχει ψυχήν εκείνος
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
  5. καρδιά ως η έδρα των αισθημάτων
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 7 (Η. Ἕκτορος καὶ Αἴαντος μονομαχία. Νεκρῶν ἀναίρεσις.), στίχ. 189
    γνῶ δὲ κλήρου σῆμα ἰδών, γήθησε δὲ θυμῷ.
    και το σημάδι άμ᾽ είδε αυτός το γνώρισε κι εχάρη.
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 611 (στίχοι 609-611)
    ἠδὲ καὶ ἵππον | δώσω ἐμήν περ ἐοῦσαν, ἵνα γνώωσι καὶ οἵδε | ὡς ἐμὸς οὔ ποτε θυμὸς ὑπερφίαλος καὶ ἀπηνής.
    και την φοράδ᾽, αν κι είναι | δική μου, λάβε την εσύ για να γνωρίσουν όλοι | ότι καρδιά περήφανην και αμάλακτην δεν έχω.
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
  6. θάρρος, τόλμη
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 280
    τάρβησαν, πᾶσιν δὲ παραὶ ποσὶ κάππεσε θυμός.
    ετρόμαξαν και στην καρδιά το θάρρος τους εκόπη.
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
  7. ιδιοσυγκρασία
  8. επιθυμία για φαγητό και ποτό
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 4 (Δ. Ὁρκίων σύγχυσις. Ἀγαμέμνονος ἐπιπώλησις.), στίχ. 263 (στίχοι 262-263)
    σὸν δὲ πλεῖον δέπας αἰεὶ | ἕστηχ᾽, ὥς περ ἐμοί, πιέειν ὅτε θυμὸς ἀνώγοι.
    αλλά πάντοτε συ έχεις το ποτήρι | γεμάτο εμπρός ως το ᾽χω εγώ, να πίνεις όταν θέλεις·
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]

Εκφράσεις

[επεξεργασία]

Συγγενικά

[επεξεργασία]
 ετυμολογικό πεδίο 
θυμο- 

Απόγονοι

[επεξεργασία]

θυμός (αρχαία ελληνικά)

→ μεσαιωνικά ελληνικά: θυμός
→ νέα ελληνικά: θυμός

Αναφορές

[επεξεργασία]
  1. ↑ θῡμός σελ. 564 - ⌘ Beekes, Robert S. P. (2010) στο Etymological Dictionary of Greek. [Ετυμολογικό λεξικό της ελληνικής γλώσσας] (στα αγγλικά) με την αρωγή του Lucien van Beek. Leiden: Brill. Τόμοι 1‑2.
  2. ↑ Πάπυρος–Λαρούς–Μπριτάννικα: Λεξικό της ελληνικής γλώσσας, αρχαίας - μεσαιωνικής - νέας, ερμηνευτικό - ετυμολογικό. Αθήνα, εκδ. Πάπυρος, 1981‑1994, έκδοση: 2013.
  3. ↑ θυμός - Μπαμπινιώτης, Γεώργιος (2010). Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Β' ανατύπωση. 2009: A' έκδοση). Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.