ξαστεριά
Νέα ελληνικά (el)
[επεξεργασία]| ↓ πτώσεις | ενικός | πληθυντικός | ||
|---|---|---|---|---|
| ονομαστική | η | ξαστεριά | οι | ξαστεριές |
| γενική | της | ξαστεριάς | των | ξαστεριών |
| αιτιατική | την | ξαστεριά | τις | ξαστεριές |
| κλητική | ξαστεριά | ξαστεριές | ||
| Οι καταλήξεις προφέρονται με συνίζηση. | ||||
| Κατηγορία όπως «καρδιά» - Παράρτημα:Ουσιαστικά | ||||
Ετυμολογία
[επεξεργασία]
- ξαστεριά < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική ξαστεριά < μεσαιωνική ελληνική ἐξαστεριά με αποβολή του αρχικού άτονου φωνήεντος[1]
Προφορά
[επεξεργασία]
- ΔΦΑ : /ksa.steɾˈʝa/
- τυπογραφικός συλλαβισμός : ξα‐στε‐ριά
Ουσιαστικό
[επεξεργασία]
ξαστεριά θηλυκό
- (μετεωρολογία) η κατάσταση του νυχτερινού ουρανού που δεν έχει σύννεφα και φαίνονται καθαρά τα αστέρια
- ※ Έλα στο χορό
Μόνο να σε βλέπω, μόνο αυτό μπορώ
Νύχτα ξαστεριά
Άναψαν φωτάκια σ’ όλα τα χωριά- Απόσπασμα στίχων από το τραγούδι Σου μιλώ και κοκκινίζεις, (1999) Διονύσης Σαββόπουλος, στίχοι και σύνθεση: Διονύσης Σαββόπουλος.
- ※ Έλα στο χορό
- (συνεκδοχικά) η καθαρή και ασυννέφιαστη νύχτα
- ≈ συνώνυμα: αστροφεγγιά
- ≠ αντώνυμα: συννεφιά
- (μεταφορικά) η ελευθερία, όταν δεν θα σκεπάζει σαν σύννεφο τον ουρανό η σκλαβιά
- ※ Πότε θα κάμει ξαστεριά,
πότε θα φλεβαρίσει,
να πάρω το ντουφέκι μου, την έμορφη πατρόνα.- μουσική/στίχοι: παραδοσιακό, ερμηνεία: Νίκος Ξυλούρης.
- ※ Πότε θα κάμει ξαστεριά,
- (μεταφορικά) η ηρεμία που ακολουθεί μια περίοδο αναταραχής και δυσχερειών
- ※ Έχει ο Θεός κι η Παναγιά
Θα δούμε λίγη ξαστεριά
Μες τη ζωή τη στράτα
Βάλτο καλά μες στην καρδιά
Πώς θα ’ρθει και η καλοκαιριά
Με μιας πεντάρας νιάτα- Απόσπασμα στίχων από το τραγούδι Με μιας πεντάρας νιάτα, (1964) Μπέμπα Μπλανς, στίχοι: Κώστας Πρετεντέρης, σύνθεση: Γιώργος Ζαμπέτας.
- ※ Έχει ο Θεός κι η Παναγιά
Συγγενικά
[επεξεργασία]
Μεταφράσεις
[επεξεργασία]
ξαστεριά
Αναφορές
[επεξεργασία]
- ↑ ξαστεριά - Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (1998) του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (συντομογραφίες-σύμβολα. Ετυμολογίες: Ευάγγελος Πετρούνιας). Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
Πηγές
[επεξεργασία]- ξαστεριά - Χαραλαμπάκης, Χριστόφορος (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες-σύμβολα)
- Μπαμπινιώτης, Γεώργιος (2002). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας (Βʹ έκδοση). Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας. (Αʹ έκδοση: 1998)
Μεσαιωνικά ελληνικά (gkm)
[επεξεργασία] Ετυμολογία
[επεξεργασία]- ξαστεριά < ἐξαστεριά με σίγηση του αρχικού [e]
- ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇒ νέα ελληνικά: ξαστεριά
Ουσιαστικό
[επεξεργασία]ξαστεριά θηλυκό (όψιμη μεσαιωνική ή πρώιμη νεοελληνική)
- άλλη μορφή του ἐξαστεριά
- ※ 15ος αιώνας, ⌘ Μπεργαδής, Ο απόκοπος, στίχ. 345 (345-346)
- Ἐκεῖ πρὸς τὸ μεσάνυκτον ἡ ξαστεριὰ ἐσκοτίσθην,
οἱ ἄνεμοι ἐταράχθησαν κʼ ἡ θάλασσα βρουχίσθην·- Emile Legrand, (επιμ.), Bibliothèque grecque vulgaire, Τόμος 2, Maisonneuve, Παρίσι 1881, σ. 94—122.
- Ἐκεῖ πρὸς τὸ μεσάνυκτον ἡ ξαστεριὰ ἐσκοτίσθην,
- ※ 15ος αιώνας, ⌘ Μπεργαδής, Ο απόκοπος, στίχ. 345 (345-346)
Άλλες μορφές
[επεξεργασία] Πηγές
[επεξεργασία]- ξαστεριά - Επιτομή του Λεξικού ⌘ Κριαρά της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας (1100-1669). Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, [μονοτονικό σύστημα].
- σελ.357, Τόμος 11 - ⌘ Κριαράς, Εμμανουήλ. Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας (1100-1669). Τόμοι Α-… (1969-). Επιμελητές: Τόμοι 1-14, Κριαράς. Τόμοι 15-22, Ιωάννης Ν. Καζάζης. Τόμοι 23-… Γ. Κ. Γιαννάκης. Πολυτονικό σύστημα: τόμοι 1-4, μονοτονικό: τόμοι 5-τέλος, pdf.Βιβλιογραφία. Οι τόμοι 1-18 στα Άπαντα Εμμανουήλ Κριαρά στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Κατηγορίες:
- Ουσιαστικά που κλίνονται όπως το 'καρδιά' (νέα ελληνικά)
- Ουσιαστικά θηλυκά (νέα ελληνικά)
- Ουσιαστικά με συνίζηση στην κατάληξη (νέα ελληνικά)
- Ουσιαστικά θηλυκά με συνίζηση στην κατάληξη (νέα ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (νέα ελληνικά)
- Νέα ελληνικά
- Ουσιαστικά (νέα ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (νέα ελληνικά)
- Μετεωρολογία (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα στίχους τραγουδιών (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά)
- Μεταφορικοί όροι (νέα ελληνικά)
- Όροι της όψιμης μεσαιωνικής ελληνικής ή πρώιμης νεοελληνικής περιόδου
- Λέξεις με ετυμολογικούς απογόνους (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Μεσαιωνικά ελληνικά
- Ουσιαστικά (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Ουσιαστικά της όψιμης μεσαιωνικής ή πρώιμης νεοελληνικής
- Λήμματα με παραθέματα ποίησης (μεσαιωνικά κρητικά)
- Λήμματα με παραθέματα (μεσαιωνικά κρητικά)
- Αντίστροφο λεξικό (ελληνικά)