οἷος

Αρχαία ελληνικά (grc)

Ετυμολογία

οἷος < ὅ(ς) + -ιος

Προφορά

ΔΦΑ : /hôi̯.os/

τυπογραφικός συλλαβισμός : οἷ‐ος

Αντωνυμία

οἷος, -ᾱ, -ον

• (αναφορική αντωνυμία) τέτοιος, τέτοιου είδους ή χαρακτήρα, τέτοιας ποιότητας, αυτού του είδους
  1. (επιφωνηματικά) εκφράζει έκπληξη ή θαυμασμό, τονίζεται με το δή
     1. (σε κύρια πρόταση)

        ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 5 (ε. Ἀπόπλους Ὀδυσσέως παρὰ Καλυψοῦς.), στίχ. 183

        «Ἦ δὴ ἀλιτρός γ᾽ ἐσσὶ καὶ οὐκ ἀποφώλια εἰδώς,
        οἷον δὴ τὸν μῦθον ἐπεφράσθης ἀγορεῦσαι.

        «Ω, παραείσαι πονηρός κι όχι μονάχα ξύπνιος,
        που τόλμησες να ξεστομίσεις τέτοιο λόγο.

        Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

     2. (σε πλάγια πρόταση, όταν δεν μπορεί να εννοηθεί κάτι από τα συμφραζόμενα)

        ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, Γ, 1.15

        ἐπεὶ δὲ συνῆλθον, ἔλεξεν· Ἐγώ, ὦ ἄνδρες λοχαγοί, οὔτε καθεύδειν δύναμαι, ὥσπερ οἶμαι οὐδ᾽ ὑμεῖς, οὔτε κατακεῖσθαι ἔτι, ὁρῶν ἐν οἵοις ἐσμέν.

        Όταν μαζεύτηκαν, τους είπε: «Εγώ, λοχαγοί, ούτε να κοιμηθώ μπορώ, όπως νομίζω συμβαίνει και με σας, ούτε να είμαι άλλο ξαπλωμένος, βλέποντας σε ποιά κατάσταση βρισκόμαστε.

        Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

  2. εμπεριέχει σύγκριση ή συμπέρασμα
     1. (στον Όμηρο)

        ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 22 (Χ. Ἕκτορος ἀναίρεσις.), στίχ. 317

        οἷος δ᾽ ἀστὴρ εἶσι μετ᾽ ἀστράσι νυκτὸς ἀμολγῷ

        και όπως μες στ᾽ άστρα προχωρεί λαμπρός ο αποσπερίτης,

        Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

     2. (έλκει την πτώση που προηγείται) αντί οἷον Ἀθηναῖοι

        ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, Ζ, 21.3

        καὶ πρὸς ἄνδρας τολμηρούς, οἵους καὶ Ἀθηναίους, τοὺς ἀντιτολμῶντας χαλεπωτάτους ἂν [αὐτοῖς] φαίνεσθαι

        Σε ανθρώπους τολμηρούς όπως οι Αθηναίοι, έπρεπε να δείξει κανείς επίσης τόλμη ώστε να φανεί πολύ επικίνδυνος εχθρός.

        Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr

  3. (με απαρέμφατο) δηλώνει αρμοδιότητα ή ικανότητα να κάνει κάποιος κάτι
     1. (στον Όμηρο)

        ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 2 (β. Ἰθακησίων ἐκκλησία καὶ Τηλεμάχου ἀποδημία.), στίχ. 272

        «Τηλέμαχ᾽, οὐδ᾽ ὄπιθεν κακὸς ἔσσεαι οὐδ᾽ ἀνοήμων,
        εἰ δή τοι σοῦ πατρὸς ἐνέστακται μένος ἠΰ,
        οἷος κεῖνος ἔην τελέσαι ἔργον τε ἔπος τε.

        «Τηλέμαχε, δεν θα φανείς μετά απ᾽ αυτό κακός κι αστόχαστος,
        φτάνει να ᾽χει σταλάξει μέσα σου το αντρίκειο θάρρος του πατέρα σου,
        όπως εκείνος ήξερε έργα και λόγια να τελειώνει.

        Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

Κλίση

• Υπάρχει και ιωνικός τύπος του θηλυκού γένους οἵη.

    ὁ οἷος, ἡ οἵᾱ, τὸ οἷον

γένη → αρσενικό θηλυκό ουδέτερο ↓ πτώσεις       ενικός       ονομαστική ὁ οἷος ἡ οἵᾱ τὸ οἷον       γενική τοῦ οἵου τῆς οἵᾱς τοῦ οἵου       δοτική τῷ οἵῳ τῇ οἵᾳ τῷ οἵῳ     αιτιατική τὸν οἷον τὴν οἵᾱν τὸ οἷον      κλητική ὦ! οἷε οἵᾱ οἷον ↓ πτώσεις   πληθυντικός   ονομαστική οἱ οἷοι αἱ οἷαι τὰ οἷᾰ       γενική τῶν οἵων τῶν οἵων τῶν οἵων       δοτική τοῖς οἵοις ταῖς οἵαις τοῖς οἵοις     αιτιατική τοὺς οἵους τὰς οἵᾱς τὰ οἷᾰ      κλητική ὦ! οἷοι οἷαι οἷᾰ     δυϊκός   ονομ-αιτ-κλ τὼ οἵω τὼ οἵᾱ τὼ οἵω       γεν-δοτ τοῖν οἵοιν τοῖν οἵαιν τοῖν οἵοιν 2η&1η κλίση, Κατηγορία 'λόγιος' όπως «ὡραῖος» - Παράρτημα:Επίθετα & Μετοχές

Πηγές

• οἷος - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• οἷος - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.