πέτομαι
Νέα ελληνικά (el)
[επεξεργασία]
Ετυμολογία
[επεξεργασία]
- πέτομαι < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική πέτομαι Συγκρίνετε με το πετάω
Προφορά
[επεξεργασία]
- ΔΦΑ : /ˈpe.to.me/
- τυπογραφικός συλλαβισμός : πέ‐το‐μαι
Ρήμα
[επεξεργασία]
- (για πτηνά, έντομα, τον νου και τη σκέψη) πετάω
- ※ Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (1824-1879), Ο Γώγος
Τρέχει θολὸ κι ἀγνώριστο τοῦ Λούρου τὸ ποτάμι,
ὅπου σταλάζει μυστικὰ τὸ δάκρυ τῆς Ἠπείρου.
Ὁ γέρο-Πίνδος κάτασπρος καὶ πάντ᾿ ἀνδρειωμένος
πέτεται μὲ τὰ χιόνια του καὶ μὲ τὴν κλεφτουριά του·
στὸν ἥλιο ποὺ βασίλευε, τὸ μάτι του στυλώνει
καὶ λέγει στ᾿ ἄστρο τ᾿ οὐρανοῦ: «Ἐκεῖ ποὺ πᾶς νὰ δύσεις
ἂν σ᾿ ἐρωτήσουνε γιὰ μέ, νὰ πεῖς πῶς δὲν πεθαίνω.»
- ※ Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (1824-1879), Ο Γώγος
- (μεταφορικά) κομπάζω, καυχιέμαι, καμαρώνω
- ※ Κωστής Παλαμάς, Η φλογέρα του Βασιλιά, στίχος 58 (1910)
Στη λεβεντιά του πέτεται κι ας είναι με τους σκλάβους.
Δε λες πως πάει στον τόπο του ραγιάς από τα ξένα,
λες από πόλεμο γυρνά και θρόνος τον προσμένει. [60]
Μόνος αυτός δε γονατά, μόνος αυτός δε σκύβει.
- ※ Κωστής Παλαμάς, Η φλογέρα του Βασιλιά, στίχος 58 (1910)
Ρηματικοί τύποι
[επεξεργασία]- πέτεται (πετάει)
- πετάμενος, πετούμενος (μετοχές)
Μεταφράσεις
[επεξεργασία]
Αναφορές
[επεξεργασία]
- ↑ ⌘ Δημητράκος, Δημήτριος Β. (1964) Μέγα λεξικὸν ὅλης τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, 1930-1950. 2η έκδοση:1964. Αθήνα: Εκδόσεις: Δομή (15 τόμοι) & επανεκδόσεις, 1η έκδοση:1953 (9 τόμοι) Ελληνική Παιδεία.
Αρχαία ελληνικά (grc)
[επεξεργασία]| Αρχικοί χρόνοι |
Φωνή Eνεργητική |
Φωνή Μέση & Παθητική |
|---|---|---|
| Ενεστώτας | πέτομαι | |
| Παρατατικός | ἐπετόμην | |
| Μέλλοντας | π(ε)τήσομαι & πετασθήσομαι | |
| Αόριστος | ἐπτάμην, ἐπετάσθην | |
| Παρακείμενος | πεπότημαι | |
| Υπερσυντέλικος | ||
| Συντελ.Μέλλ. |
Ετυμολογία
[επεξεργασία]πέτομαι, ήδη ομηρικό < θέμα πετ- πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *péth₂eti < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *peth₂- (πετάω)
Ρήμα
[επεξεργασία]πέτομαι
- (για τη φήμη) διαδίδομαι γρήγορα
- (για βέλη και ακόντια) κινούμαι με μεγάλη ταχύτητα
- ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 20 (Υ. Θεομαχία.), στίχ. 99
- καὶ δ’ ἄλλως τοῦ γ’ ἰθὺ βέλος πέτετ’, οὐδ’ ἀπολήγει // πρὶν χροὸς ἀνδρομέοιο διελθέμεν.
- ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 20 (Υ. Θεομαχία.), στίχ. 99
- (για ανθρώπους) κινούμαι πολύ γρήγορα
- ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 755
- διὰ δὲ Τρώων πέτετ’ ἠδ’ ἐπικούρων
- ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 755
- (σχετικά με την ελπίδα) παίρνω φτερά, παίρνω θάρρος
- ※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους Τύραννος, στίχ. 487
- πέτομαι δ᾽ ἐλπίσιν οὔτ᾽
- ※ 5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους Τύραννος, στίχ. 487
- (για χαρακτήρα) είμαι άστατος
- (για πτηνά, έντομα, τον νου και τη σκέψη)
- πετάω
- φτερουγίζω, γυρίζω άσκοπα εδώ κι εκεί
Άλλες μορφές
[επεξεργασία]Εκφράσεις
[επεξεργασία]- πτάμενος νοήματι: αυτός που πετάει με το νου, με τη σκέψη
Συγγενικά
[επεξεργασία]θέμα πετ- πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *peth₂-
άλλα θέματα, μεταπτωτικές βαθμίδες
- ποτ- → δείτε τη λέξη ποταμός
- πτε- → δείτε τη λέξη πτερόν
- πτη- → δείτε τη λέξη πτῆσις
- πτ, πτω- → δείτε τη λέξη πίπτω
για θέμα πετα- δείτε πετάννυμι
Δείτε επίσης
[επεξεργασία] Πηγές
[επεξεργασία]- πέτομαι - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
- πέτομαι - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.
Κατηγορίες:
- Κληρονομημένες λέξεις από τα αρχαία ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από τα αρχαία ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (νέα ελληνικά)
- Νέα ελληνικά
- Ρήματα (νέα ελληνικά)
- Ρηματικές φωνές (νέα ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (νέα ελληνικά)
- Δημοτική (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα ποίησης (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά)
- Μεταφορικοί όροι (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή (αρχαία ελληνικά)
- Αρχαία ελληνικά
- Ρήματα (αρχαία ελληνικά)
- Ρηματικές φωνές (αρχαία ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα από τον Πίνδαρο (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα από την Ιλιάδα (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα από τον Σοφοκλή (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα από τον Ευριπίδη (αρχαία ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (ελληνικά)