ἀπόρρητος

Αρχαία ελληνικά (grc)

→ γένη	αρσενικό & θηλυκό		ουδέτερο
↓ πτώσεις	ενικός
ονομαστική	ὁ/ἡ	ἀπόρρητος	τὸ	ἀπόρρητον
γενική	τοῦ/τῆς	ἀπορρήτου	τοῦ	ἀπορρήτου
δοτική	τῷ/τῇ	ἀπορρήτῳ	τῷ	ἀπορρήτῳ
αιτιατική	τὸν/τὴν	ἀπόρρητον	τὸ	ἀπόρρητον
κλητική ὦ!		ἀπόρρητε		ἀπόρρητον
↓ πτώσεις	πληθυντικός
ονομαστική	οἱ/αἱ	ἀπόρρητοι	τὰ	ἀπόρρητᾰ
γενική	τῶν	ἀπορρήτων	τῶν	ἀπορρήτων
δοτική	τοῖς/ταῖς	ἀπορρήτοις	τοῖς	ἀπορρήτοις
αιτιατική	τοὺς/τὰς	ἀπορρήτους	τὰ	ἀπόρρητᾰ
κλητική ὦ!		ἀπόρρητοι		ἀπόρρητᾰ
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὼ	ἀπορρήτω	τὼ	ἀπορρήτω
γεν-δοτ	τοῖν	ἀπορρήτοιν	τοῖν	ἀπορρήτοιν
2η κλίση, Κατηγορία 'δύσκολος' όπως «δύσκολος» - Παράρτημα:Επίθετα & Μετοχές

Ετυμολογία

ἀπόρρητος < ἀπό- + ῥητός (με ρρ όταν το τελευταίο φωνήεν του πρώτου συνθετικού ήταν βραχύ)

Επίθετο

ἀπόρρητος, -ος, -ον, συγκριτικός : ἀπορρητότερος

1. απαγορευμένος

   ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 44

   ἦ γὰρ νοεῖς θάπτειν σφ᾽, ἀπόρρητον πόλει;

   • Μα αλήθεια να θάψεις σκέφθηκες αυτόν, που η πόλη απαγορεύει;

     Μετάφραση (1940): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr

   • Τί; να τον θάψεις μελετάς, που ᾽ναι απαγορεμένο;

     Μετάφραση (1904): Κωνσταντίνος Μάνος, @greek-language.gr

   ※  5ος/4ος πκε αιώνας, ⌘Λυσίας, Κατὰ Θεομνήστου, 8

   οὐ γὰρ δήπου, ὦ Θεόμνηστε, εἰ μέν τίς σε εἴποι πατραλοίαν ἢ μητραλοίαν, ἠξίους ἂν αὐτὸν ὀφλεῖν σοι δίκην, εἰ δέ τις εἴποι ὡς τὴν τεκοῦσαν ἢ τὸν φύσαντα ἔτυπτες, ᾤου ἂν αὐτὸν ἀζήμιον δεῖν εἶναι ὡς οὐδὲν τῶν ἀπορρήτων εἰρηκότα.

   Γιατί ασφαλώς, Θεόμνηστε, δεν θα είχες την απαίτηση να τιμωρηθεί κάποιος, αν σε αποκαλούσε πατραλοία ή μητραλοία, ενώ θα θεωρούσες ότι πρέπει να μείνει ατιμώρητος, αν ένας έλεγε ότι δέρνεις αυτή που σε γέννησε ή εκείνον που σε έσπειρε, εφόσον κατά τη λογική σου δεν θα είχε πει κάτι από αυτά που απαγορεύονται.

   Μετάφραση: Θ.Κ. Στεφανόπουλος @greek‑language.gr

2. που δεν πρέπει να ειπωθεί, μυστικός

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 9 (Καλλιόπη), 94.1

   τὰ μὲν χρηστήρια ταῦτά σφι ἐχρήσθη, οἱ δὲ Ἀπολλωνιῆται ἀπόρρητα ποιησάμενοι προσέθεσαν τῶν ἀστῶν ἀνδράσι διαπρῆξαι.

   Λοιπόν τα μαντεία αυτούς τους χρησμούς τούς έδωσαν κι οι Απολλωνιάτες τους κράτησαν μυστικούς κι επιφόρτισαν την εκτέλεσή τους σε ορισμένους πολίτες.

   Μετάφραση (1995): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

   ※  4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 97

   Ὁ δὲ σεμνῶς πάνυ παρελθών, τόν τε Καλλίαν ὑπερεπῄνει, τό τε ἀπόρρητον προσεποιήσατο εἰδέναι,

   Ο Δημοσθένης, αφού ανέβηκε στο βήμα με πολλή σοβαρότητα, άρχισε να εκθειάζει τον Καλλία, προσποιήθηκε ότι γνώριζε τις μυστικές επαφές

   Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr

3. βδελυρός, αποτρόπαιος
4. (για ιερά πράγματα) μυστικός, απόκρυφος, άρρητος

   ※  1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 7.5

   ἔοικε δ᾽ Ἀλέξανδρος οὐ μόνον τὸν ἠθικὸν καὶ πολιτικὸν παραλαβεῖν λόγον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπορρήτων καὶ βαθυτέρων διδασκαλιῶν, ἃς οἱ ἄνδρες ἰδίως ἀκροατικὰς καὶ ἐποπτικὰς προσαγορεύοντες οὐκ ἐξέφερον εἰς πολλούς, μετασχεῖν.

   Φαίνεται πως ο Αλέξανδρος δέχτηκε όχι μόνο μαθήματα ηθικής και πολιτικής, αλλά και πήρε μέρος σε μυστικές και βαθύτερες διδασκαλίες, που οι άνδρες ιδίως αποκαλούσαν ακροαματικές και ανώτερες και δεν τις κοινολογούσαν στον πολύ κόσμο.

   Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr

Συγγενικά

• ἀπόρρημα
• ἀπορρηματικός
• ἀπόρρησις
• ἀπορρητέον
• ἀπορρήτως (επίρρημα)

Εκφράσεις

• τό ἀπόρρητον: κρατικό μυστικό
• τὰ ἀπόρρητα: α. εμπορεύματα των οποίων η εξαγωγή ήταν απαγορευμένη, β. τὰ αἰδοῖα, γ. τα μυστικά δόγματα των Πυθαγορείων
• ἐν ἀπορρήτῳ: κρυφά, μυστικά

Πηγές

• ἀπόρρητος - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ἀπόρρητος - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.