ἁμαρτάνω

Αυτή η σελίδα μπήκε στον κατάλογο των σελίδων που χρειάζονται να μορφοποιηθούν όπως συνηθίζεται στο Βικιλεξικό, έτσι ώστε να υπάρχει ομοιομορφία με τις υπόλοιπες σελίδες. Παρακαλούμε βγάλτε αυτή την ετικέτα εάν θεωρείτε ότι η μορφή της σελίδας ταιριάζει με τα στάνταρντ του Βικιλεξικού.

Αρχαία ελληνικά (grc)

Ετυμολογία

ἁμαρτάνω < (ίσως) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂mert- (χάνω, σφάλλω) (α στερητικό + πιθανόν ρίζα σμαρ- ή μερ- όπου προστίθεται το πρόσφυμα τ = ασμαρτ με ταυτόχρονη τροπή του σ σε δασεία = ἁμαρτ και με τελικό πρόσφυμα -αν- = ἁμαρτάνω)

Ρήμα

ἁμαρτάνω

1. αποτυγχάνω να βρω το στόχο μου

   Ἀτρεΐδης μὲν ἅμαρτε͵ παραὶ δέ οἱ ἐτράπετ΄ ἔγχος (Ιλιάδα Λ 233 )

   Ο Ατρείδης το κοντάρι πέταξε λοξά και δεν τον βρήκε (μετάφραση Καζαντζάκη-Κακριδή)

2. σφάλλω

   ὅτι μὲν γὰρ φρονήσεις ᾤετο εἶναι πάσας τὰς ἀρετάς͵ ἡμάρτανεν͵ ὅτι δ΄ οὐκ ἄνευ φρονήσεως͵ καλῶς ἔλεγεν (Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, 1144b.21 )

3. πράττω το κακό

   εἰκότως δὲ τῇ ἐλευθεριότητι ἀνελευθερία ἐναντίον λέγεται· μεῖζόν τε γάρ ἐστι κακὸν τῆς ἀσωτίας͵ καὶ μᾶλλον ἐπὶ ταύτην ἁμαρτάνουσιν ἢ κατὰ τὴν λεχθεῖσαν ἀσωτίαν (Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, 1122a.13-16 )

Σημειώσεις

• το ρήμα έχει και επικό αόριστο β΄ ἤμαρτον
• ο μέλλοντας ἁμαρτήσομαι έχει ενεργητική σημασία

Συγγενικά

• ἁμαρτία
• ἁμάρτημα
• ἀναμάρτητος
• νημερτής
• ἁμαρτωλός, ἁμάρτησις

Σύνθετα

• ἐξαμαρτάνω
• προσαμαρτάνω
• συνεξαμαρτάνω
• προεξαμαρτάνω
• διαμαρτάνω

Κλίση

    Ενεστώτας: ἁμαρτάνω, ἁμαρτάνομαι

ενεργητικός ενεστώτας   οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγὼ ἁμαρτάνω ἁμαρτάνω ἁμαρτάνοιμι — σὺ ἁμαρτάνεις ἁμαρτάνῃς ἁμαρτάνοις ἁμάρτανε οὖτος ἁμαρτάνει ἁμαρτάνῃ ἁμαρτάνοι ἁμαρτανέτω ἡμεῖς ἁμαρτάνομεν ἁμαρτάνωμεν ἁμαρτάνοιμεν — ὑμεῖς ἁμαρτάνετε ἁμαρτάνητε ἁμαρτάνοιτε ἁμαρτάνετε οὗτοι ἁμαρτάνουσῐ(ν) ἁμαρτάνωσῐ(ν) ἁμαρτάνοιεν ἁμαρτανόντων ἁμαρτανέτωσαν 2o δυϊκός ἁμαρτάνετον ἁμαρτάνητον ἁμαρτάνοιτον ἁμαρτάνετον 3o δυϊκός ἁμαρτάνετον ἁμαρτάνητον ἁμαρτανοίτην ἁμαρτανέτων ονοματικοί τύποι απαρέμφατο μετοχή: αρσενικό - θηλυκό - ουδέτερο ἁμαρτάνειν ἁμαρτάνων ἁμαρτάνουσα ἁμαρτάνον 1η συζυγία - μεσοπαθητικός ενεστώτας   οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγὼ ἁμαρτάνομαι ἁμαρτάνωμαι ἁμαρτανοίμην — σὺ ἁμαρτάνῃ / ἁμαρτάνει ἁμαρτάνῃ ἁμαρτάνοιο ἁμαρτάνου οὖτος ἁμαρτάνεται ἁμαρτάνηται ἁμαρτάνοιτο ἁμαρτανέσθω ἡμεῖς ἁμαρτανόμεθα ἁμαρτανώμεθα ἁμαρτανοίμεθα — ὑμεῖς ἁμαρτάνεσθε ἁμαρτάνησθε ἁμαρτάνοισθε ἁμαρτάνεσθε οὗτοι ἁμαρτάνονται ἁμαρτάνωνται ἁμαρτάνοιντο ἁμαρτανέσθων / ἁμαρτανέσθωσαν 2o δυϊκός ἁμαρτάνεσθον ἁμαρτάνησθον ἁμαρτάνοισθον ἁμαρτάνεσθον 3o δυϊκός ἁμαρτάνεσθον ἁμαρτάνησθον ἁμαρτανοίσθην ἁμαρτανέσθων ονοματικοί τύποι απαρέμφατο μετοχή: αρσενικό - θηλυκό - ουδέτερο ἁμαρτάνεσθαι ἁμαρτανόμενος ἁμαρτανομένη ἁμαρτανόμενον

• → λείπει η κλίση

Πηγές

• ἁμαρτάνω - Βασικό Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής - Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία - Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2006‑2008. greek‑language.gr
• ἁμαρτάνω - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ἁμαρτάνω - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.