ἄρχω

Αρχαία ελληνικά (grc)

Αρχικοί χρόνοι	Φωνή Eνεργητική	Φωνή Μέση & Παθητική
Ενεστώτας	ἄρχω	ἄρχομαι
Παρατατικός	ἦρχον	ἠρχόμην
Μέλλοντας	ἄρξω	ἄρξομαι & ἀρχθήσομαι
Αόριστος	ἦρξα	ἠρξάμην & ἤρχθην
Παρακείμενος	ἦρχα	ἦργμαι
Υπερσυντέλικος
Συντελ.Μέλλ.

Ετυμολογία

ἄρχω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂érgʰ- (ἄρχω). Συνδέεται με το ομηρικό ὄρχαμος (αρχηγός, προπορευόμενος). Πιθανόν και με τη μυκηναϊκή 𐀃𐀏 (o-ka). • Η Ετυμολογία χρειάζεται ανάπτυξη με τεκμηρίωση. Μπορείτε να βοηθήσετε;  

Ρήμα

ἄρχω (παθητική φωνή ἄρχομαι)

1. (αρχική σημασία) αρχίζω, ξεκινώ, κάνω αρχή

   ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 1, 53

   πολέμου ἄρχοντες καὶ σπονδὰς λύοντες

   1. (με γενική) αρχίζω από ή μαζί

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 9 (Ι. Πρεσβεία πρὸς Ἀχιλλέα. Λιταί.), στίχ. 97

   ἐν σοὶ μὲν λήξω, σέο δ’ ἄρξομαι, οὕνεκα πολλῶν λαῶν ἐσσι ἄναξ καί τοι Ζεὺς ἐγγυάλιξε σκῆπτρόν τ’ ἠδὲ θέμιστας

   2. (με αιτιατική) προηγούμαι, προπορεύομαι

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 9 (Ι. Πρεσβεία πρὸς Ἀχιλλέα. Λιταί.), στίχ. 69

   αὐτὰρ ἔπειτα Ἀτρεΐδη σὺ μὲν ἄρχε

   3. (με απαρέμφατο) αρχίζω να κάνω κάτι

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 22 (χ. Μνηστήρων φόνος.), στίχ. 437

   ἄρχετε νῦν νέκυας φορέειν καὶ ἄνωχθε γυναῖκας·

2. κυβερνώ, διοικώ, εξουσιάζω

   1. (με γενική) κυριεύω, είμαι άρχοντας σε

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 5 (Τερψιχόρη), 1

   τῶν ὁ Μεγάβαζος ἦρχε

   2, (με δοτική) ηγεμονεύω

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 14 (ξ. Ὀδυσσέως πρὸς Εὔμαιον ὁμιλία.), στίχ. 230

   εἰνάκις ἀνδράσιν ἦρξα καὶ ὠκυπόροισι νέεσσιν

   3. (παθητική φωνή) διοικούμαι, εξουσιάζομαι

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 159

   εἰ δ᾽ ἄρα μὴ δικαιοῖς ἄρχεσθαι, σὺ δὲ μηδὲ βοήθεε

 ετυμολογικό πεδίο 
ἀρχ-, ἀρκτ- 

Συγγενικά

ἀρκτ-

• ἀρκτέον
• ἀρκτικός

ἀρχ-

• ἄργμα
• ἀρχεῖον
• ἀρχεῖος
• ἀρχή & συγγενικά
• ἀρχός
• ἄρχων
• ὄρχαμος
• ἀρχέτυπον
• ἀρχηγέτης
• ἀρχιατρός
• ἀρχιγραμματεύς
• ἀρχιδιάκονος
• ἀρχιδικαστής
• ἀρχιεπίσκοπος
• ἀρχιερεύς
• ἀρχιζάκορος
• ἀρχιμάγειρος
• ἀρχιμανδρίτης
• ἀρχιπρύτανις
• ἀρχιραβδοῦχος
• ἀρχισυνάγωγος
• ἀρχιτεκτονία
• ἀρχιτέκτων
• ἀρχιτελώνης

• ἀρχι- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα ἀρχι- στο Βικιλεξικό
• -άρχης Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -άρχης στο Βικιλεξικό
• -αρχία Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -αρχία στο Βικιλεξικό
• -αρχος Αρχαίες ελληνικές λέξεις με επίθημα -αρχος στο Βικιλεξικό

Σύνθετα

• ἀπάρχομαι
• ἀπάρχω
• διάρχω
• ἐξάρχω
• ἐνάρχομαι
• ἐπάρχω
• κατάρχω
• προάρχω
• προσάρχομαι
• συνάρχω
• ὑπάρχω

Κλίση

• δωρικός τύπος  ενεργητικού παρατατικού: ἆρχον
• επικός τύπος  ενεργητικού μέλλοντα: ἄρξα
• δωρικός τύπος  μεσοπαθητικού ενεστώτα: ἀρξεῦμαι

• → λείπει η κλίση

Πηγές

• ἄρχω - Βασικό Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής - Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία - Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2006‑2008. greek‑language.gr
• ἄρχω - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ἄρχω - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.