Μετάβαση στο περιεχόμενο

ἔθνος

Από Βικιλεξικό
Δείτε επίσης : έθνος, Ἔθνος

Αρχαία ελληνικά (grc)

[επεξεργασία]
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική τὸ ἔθνος τὰ ἔθνη - ἔθνεᾰ
      γενική τοῦ ἔθνους - ἔθνεος τῶν ἐθνῶν - ἐθνέων
      δοτική τῷ ἔθνει - ἔθνεῐ̈ τοῖς ἔθνεσῐ(ν)
    αιτιατική τὸ ἔθνος τὰ ἔθνη - ἔθνεα
     κλητική ὦ! ἔθνος ἔθνη - ἔθνεα
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  ἔθνει - ἔθνεε
γεν-δοτ τοῖν  ἐθνοῖν - ἐθνέοιν
3η κλίση, Κατηγορία 'βέλος' όπως «βέλος» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
ἔθνος < *ϝέθνος, με σίγηση του δίγαμμα < (ϝ)ἔθ(ω) + -νος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *swedh- (συνήθεια, έθιμο, κατοικία, άσυλο). Παραβάλετε σμῆνος[1].
ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: έθνος

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /é.tʰnos/ (5ος π.Χ. αιώνας Αττική)
ΔΦΑ : /ˈe.θnos/ (4ος μ.Χ. αιώνας Κοινή)
τυπογραφικός συλλαβισμός : ἔ‐θνος

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]

ἔθνος, -ους/-εος ουδέτερο

  1. (κυρίως στον Όμηρο) σώμα, ομάδα ανθρώπων που έχουν συνηθίσει να ζουν μαζί
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 33
    ἂψ δ᾽ ἑτάρων εἰς ἔθνος ἐχάζετο κῆρ᾽ ἀλεείνων
    και να σωθεί εσύρθηκε στην μέση των συντρόφων.
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
  2. (κυρίως στον Όμηρο) πλήθος, σμήνος
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 11 (λ. Ἀλκίνου ἀπόλογοι: Νέκυια.), στίχ. 632
    ἀλλὰ πρὶν ἐπὶ ἔθνε᾽ ἀγείρετο μυρία νεκρῶν
    Αλλά πιο πριν μαζεύτηκαν μύρια τα σμήνη των νεκρών
    Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
    1. «λαῶν ἔθνος» μεγάλο πλήθος ανθρώπων
      ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 495
      ὡς ἴδε λαῶν ἔθνος ἐπισπόμενον ἑοῖ αὐτῷ
      ο Αινείας στον πολύν λαόν, που τον ακολουθούσε
      Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
    2. πλήθος ζώων· κοπάδι, σμήνος
      ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 15 (Ο. Παλίωξις παρὰ τῶν νεῶν.), στίχ. 691
      ἀλλ᾽ ὥς τ᾽ ὀρνίθων πετεηνῶν αἰετὸς αἴθων | ἔθνος ἐφορμᾶται ποταμὸν πάρα βοσκομενάων, | χηνῶν ἢ γεράνων ἢ κύκνων δουλιχοδείρων
      αλλ᾽ ως αετός ακράτητος που χύνετ᾽, όπου βόσκουν | πτηνά μεγάλα και πολλά στου ποταμού την άκρην, | γερανών πλήθος, ή χηνών, ή κύκνων μακρολαίμων
      Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
      ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Ἀντιγόνη, στίχ. 344
      θηρῶν ἀγρίων ἔθνη
      τα έθνη των άγριων | των θηρίων
      Μετάφραση (1940): Ιωάννης Ν. Γρυπάρης), Αθήνα: Εστία @greek‑language.gr
  3. (μεθομηρικά) έθνος, λαός, εθνότητα
    ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 46.1
    πάρεξ τοῦ Σκυθικοῦ ἔθνεος καὶ Ἀναχάρσιος
    εκτός απ᾽ το λαό των Σκυθών και τον Ανάχαρση
    Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
    ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 4, 1.41
    νομίζων ὁπόσα ὄπισθεν ποιήσαιτο ἔθνη πάντα ἀποστερήσειν βασιλέως
    ελπίζοντας να αποσπάσει από τον Βασιλέα όλες τις εθνότητες που θ᾽ άφηνε πίσω του.
    Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr
    ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Ἑλληνικά, 6, 1.9
    πλατυτάτης γε μὴν γῆς οὔσης Θετταλίας, πάντα τὰ κύκλῳ ἔθνη ὑπήκοα μέν ἐστιν, ὅταν ταγὸς ἐνθάδε καταστῇ
    Είν᾽ αλήθεια πως η Θεσσαλία είν᾽ ολότελα πεδινή, αλλά όποτε έχει ηγεμόνα εξουσιάζει όλα τα τριγύρω έθνη
    Μετάφραση (2012, 1η:1966): Ρόδης Ρούφος. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr
    ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 1, 348d
    Οἵ γε τελέως, ἔφη, οἷοί τε ἀδικεῖν, πόλεις τε καὶ ἔθνη δυνάμενοι ἀνθρώπων ὑφ᾽ ἑαυτοὺς ποιεῖσθαι
    Εκείνοι τουλάχιστο που μπορούν να αδικούν τελείως και να υποτάσσουν στην εξουσία τους πόλεις και έθνη
    Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr
    ※  4ος πκε αιώνας ⌘ Ἰσοκράτης, Φίλιππος, 142
    ὅστις γὰρ ἔθνη τοσαῦτα τυγχάνεις κατεστραμμένος ὅσας οὐδεὶς πῶποτε τῶν ἄλλων Ἑλλήνων πόλεις εἷλεν
    αφού έχεις υποτάξει τόσους λαούς όσες πόλεις δεν έχει κυριεύσει κανένας άλλος Έλληνας
    Μετάφραση (1967): Στέλλα Μπαζάκου - Μαραγκουδάκη, Αθήνα: ΟΕΔΒ @greek‑language.gr
    ※  1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Ἀλέξανδρος, 60.15
    ἐν ᾗ πεντεκαίδεκα μὲν ἔθνη
    στην οποία λένε ότι υπήρχαν δεκαπέντε έθνη
    Μετάφραση (2012): Γιαγκόπουλος, Α.Ι., Ζ.Ε. Μαλαθούνη. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. @greek‑language.gr
    1. «τὸ βάρβαρον ἔθνος» οι βάρβαροι
      ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 60.3
      ἐπεί γε ἀπεκρίθη ἐκ παλαιτέρου τοῦ βαρβάρου ἔθνεος τὸ Ἑλληνικὸν ἐὸν καὶ δεξιώτερον καὶ εὐηθείης ἠλιθίου ἀπηλλαγμένον μᾶλλον
      όταν μάλιστα είναι γνωστό ότι οι Έλληνες από παλιότερα ξεχώρισαν από τους βαρβάρους, έτσι που και ευφυέστεροι ήσαν και απαλλαγμένοι από ανόητες αφέλειες
      Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
  4. χώρα
    ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4, 5.28
    ἢν ἀγαθόν τι τῷ στρατεύματι ἐξηγησάμενος φαίνηται ἔστ᾽ ἂν ἐν ἄλλῳ ἔθνει γένωνται
    φτάνει να δείξει πως εξυπηρετεί το στρατό, οδηγώντας τους ώσπου να πάνε σε άλλη χώρα
    Μετάφραση (1981): Γεώργιος Δ. Ζευγώλης. Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr
  5. φύτρα, καταγωγή
    ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 1 (Κλειώ), 171.6
    τούτοισι μὲν δὴ μέτεστι, ὅσοι δὲ ἐόντες ἄλλου ἔθνεος ὁμόγλωσσοι τοῖσι Καρσὶ ἐγένοντο, τούτοισι δὲ οὐ μέτα.
    Έτσι γι᾽ αυτούς το ιερό είναι ανοιχτό, ενώ όσοι, όντας από άλλη φύτρα, συμβαίνει να μιλούν την ίδια γλώσσα με τους Κάρες, δεν επιτρέπεται να μπουν εκεί.
    Μετάφραση (1964): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr
  6. κοινωνική τάξη, ιδιαίτερη τάξη ανθρώπων, κάστα
    ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πολιτεία, 4, 421c
    ἐατέον ὅπως ἑκάστοις τοῖς ἔθνεσιν ἡ φύσις ἀποδίδωσι τοῦ μεταλαμβάνειν εὐδαιμονίας
    ν᾽ αφήνομε σε καθεμιά τάξη ν᾽ απολαβαίνει το μερδικό της ευδαιμονίας που της ανήκει από τη φύση του είδους της.
    Μετάφραση (στη δημοτική, χ.χ.): Ιωάννης Γρυπάρης. Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ, 2015 (στην καθαρεύουσα, 1911, Εκδ.Φέξη) @greek‑language.gr
  7. φυλή
    ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, 4, 61.3
    οὐ γὰρ τοῖς ἔθνεσιν, ὅτι δίχα πέφυκε, τοῦ ἑτέρου ἔχθει ἐπίασιν, ἀλλὰ τῶν ἐν τῇ Σικελίᾳ ἀγαθῶν ἐφιέμενοι, ἃ κοινῇ κεκτήμεθα.
    Δεν ενεργούν εναντίον μας από φυλετικούς λόγους, επειδή έχομε διαφορετική καταγωγή και από μίσος εναντίον μιας από τις δύο φυλές, αλλά επειδή επιβουλεύονται τον πλούτο της Σικελίας που ανήκει σε όλους εμάς.
    Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr
    ※  2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, 1, 3.1
    καὶ ἔθνη μαχιμώτατα ἀπείργοντα, τὰ μὲν πολλὰ Κελτικά
    και χωρίζει πολεμικότατες φυλές. Από τις φυλές αυτές οι περισσότερες είναι κελτικές
    Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr
  8. (στην ΚΔ) «τὰ ἔθνη» εθνικοί, ειδωλολάτρες, δηλαδή όλοι οι μη Χριστιανοί ή Ιουδαίοι
    → χρειάζεται παράθεμα

Συγγενικά

[επεξεργασία]

Αναφορές

[επεξεργασία]
  1. ↑ Πάπυρος–Λαρούς–Μπριτάννικα: Λεξικό της ελληνικής γλώσσας, αρχαίας - μεσαιωνικής - νέας, ερμηνευτικό - ετυμολογικό. Αθήνα: Πάπυρος, 1981‑1994, έκδοση: 2013.

Πηγές

[επεξεργασία]
Ανακτήθηκε από "https://el.wiktionary.org/w/index.php?title=ἔθνος&oldid=7270872"