Μετάβαση στο περιεχόμενο

ὁράω

Από Βικιλεξικό

Αρχαία ελληνικά (grc)

[επεξεργασία]
Αρχικοί
χρόνοι		 Φωνή
Eνεργητική		 Φωνή
Μέση & Παθητική
Ενεστώτας  ὁράω, ὁρῶ   ὁράομαι, ὁρῶμαι 
Παρατατικός  ἑώρων, ιωνικός τύπος : ὥρεον   ἑωρώμην, ὡρώμην 
Μέλλοντας  ὄψομαι   ελληνιστική ὁραθήσομαι, ὀφθήσομαι 
Αόριστος  εἶδον   εἰδόμην, ὠψάμην, ελληνιστική ἑωράθην, ὤφθην 
Παρακείμενος  ἑόρακα, ἑώρακα, ὄπωπα   ἑόραμαι, ἑώραμαι, ὦμμαι 
Υπερσυντέλικος  ἑοράκην, ἑωράκειν, ἑωρακώς ἦν, ὀπώπειν   ὤμμην, ἑωράμην 
Συντελ.Μέλλ.

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
ὁράω < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *worā́ō (*ϝοράω) < ετεροιωμένη βαθμίδα *wor- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *wer- (βλέπω, φυλάσσω) + -άω[1]. Η παρουσία του δίγαμμα στο θέμα επιβεβαιώνεται από τον παρατατικό ἑώρων < *ἡϝόρων με αντιμεταχώρηση.[2]
Ομόρριζα: οὖρος (φρουρός, προστάτης), ὤρα (φροντίδα, προσοχή). Συγγενή: λατινική vereor (φόβος).
Μορφές με ὀψ-, ὀπ- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₃ekʷ- (βλέπω) (όθεν ὄψ, ὄμμᾰ).[3]
Μορφές με εἰδ- < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *weyd- (βλέπω) (όθεν εἶδος, ἴστωρ).

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /ho.ɾá.ɔː/ (5ος π.Χ. αιώνας Αττική)
τυπογραφικός συλλαβισμός : ὁ‐ρά‐ω

Ρήμα

[επεξεργασία]

ὁράω / ὁρῶ (συνηρημένο)

  1. (αμετάβατο) βλέπω, κοιτάζω
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 17 (ρ. Τηλεμάχου καὶ Ὀδυσσέως ἐπάνοδος εἰς Ἰθάκην.), στίχ. 545
    οὐχ ὁράᾳς, ὅ μοι υἱὸς ἐπέπταρε πᾶσιν ἔπεσσι;
    δεν βλέπεις πως φταρνίστηκε στον λόγο μου κι ο γιος μου;
    Μετάφραση σε ελεύθερο στίχο (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
  2. (αμετάβατο) έχω την όρασή μου, βλέπω
  3. (αμετάβατο) κοιτάζω, προσέχω, παίρνω προφυλάξεις
    ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, Γ, 57.1
    ὁρᾶτε ὅπως μὴ οὐκ ἀποδέξωνται ἀνδρῶν ἀγαθῶν πέρι αὐτοὺς ἀμείνους ὄντας ἀπρεπές τι ἐπιγνῶναι, οὐδὲ πρὸς ἱεροῖς τοῖς κοινοῖς σκῦλα ἀπὸ ἡμῶν τῶν εὐεργετῶν τῆς Ἑλλάδος ἀνατεθῆναι.
    Προσέξτε μήπως σας αποδοκιμάσει η κοινή γνώμη, εσάς που πολύ σας επαινούν, αν μας καταδικάσετε άδικα, εμάς τους γενναίους, κι αν αφιερώστε στους κοινούς ναούς των Ελλήνων τα λάφυρα που θα ᾿χετε πάρει από μας, τους ευεργέτες της Ελλάδος.
    Μετάφραση (1965-1968): Άγγελος Σ. Βλάχος, Αθήνα:Γαλαξίας @greek‑language.gr
    ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 67 (67-68)
    [ΟΡΕΣΤΗΣ] ὅρα, φυλάσσου μή τις ἐν στίβῳ βροτῶν. | [ΠΥΛΑΔΗΣ] ὁρῶ, σκοποῦμαι δ᾽ ὄμμα πανταχῆ στρέφων.
    [ΟΡΕΣΤΗΣ] Το νου σου! Είναι κανείς στο δρόμο; Κοίτα! | [ΠΥΛΑΔΗΣ] Κοιτάω· παντού τα βλέμματά μου ρίχνω.
    Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr
  4. (μεταβατικό) κοιτάζω κάτι/κάποιον, παρατηρώ
    ※  4ος πκε αιώνας ⌘ Αἰσχίνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 219
    Πῶς ἂν οὖν ἐγὼ προενεδεικνύμην Ἀλεξάνδρῳ; εἴ γε μὴ ταὐτὸν ἐνύπνιον ἐγὼ καὶ Δημοσθένης εἴδομεν.
    Πώς λοιπόν θα μπορούσα να κάνω επίδειξη εύνοιας προς τον Αλέξανδρο, όταν την εξουσία είχε ο Φίλιππος; Εκτός, βέβαια, αν εγώ και ο Δημοσθένης είδαμε το ίδιο όνειρο.
    Μετάφραση (2012): Αθανάσιος Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη:Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας @greek‑language.gr
    ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Συμπόσιον, 220a
    Σωκράτη μεθύοντα οὐδεὶς πώποτε ἑώρακεν ἀνθρώπων.
    κανένας ως σήμερα δεν είδε τον Σωκράτη μεθυσμένο, ποτέ·
    Μετάφραση (2004): Ηλίας Σπυρόπουλος, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος. @greek‑language.gr
  5. προσέχω, φροντίζω, προνοώ
  6. καταλαβαίνω, αντιλαμβάνομαι
  7. (μεταφορικά) διαβλέπω, διαισθάνομαι
  8. (παθητική φωνή) είμαι ορατός, με βλέπουν, φαίνομαι
    ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις, στίχ. 933
    [ΟΡΕΣΤΗΣ] ὤφθημεν οὐ νῦν πρῶτον ὄντες ἄθλιοι.
    [ΟΡΕΣΤΗΣ] Με είδαν πολλοί σε τέτοιο χάλι ως τώρα.
    Μετάφραση (1972) Η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων: Θρασύβουλος Σταύρου, Αθήνα: Εστία, 1979:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr

Άλλες μορφές

[επεξεργασία]

Συγγενικά

[επεξεργασία]
  • θέμα ὁρα-
  • θέμα ειδ-, ιδ-
  • θέμα οπ-

Σύνθετα

[επεξεργασία]

δείτε και τα παράγωγά τους, όπως ἄνοπτος, ἀδιόρατος, ἀκάτοπτος, ἐπόπτης, πρόσοψις, ὑπεροψία, ἐνόρασις, σύνοψις, καθορατικός, πρόοπτος

Κλίση

[επεξεργασία]

Αναφορές

[επεξεργασία]
  1. ↑ ὁράω σελ. 1095 - ⌘ Beekes, Robert S. P. (2010) στο Etymological Dictionary of Greek. [Ετυμολογικό λεξικό της ελληνικής γλώσσας] (στα αγγλικά) με την αρωγή του Lucien van Beek. Leiden: Brill. Τόμοι 1‑2.
  2. ↑ Πάπυρος–Λαρούς–Μπριτάννικα: Λεξικό της ελληνικής γλώσσας, αρχαίας - μεσαιωνικής - νέας, ερμηνευτικό - ετυμολογικό. Αθήνα, εκδ. Πάπυρος, 1981‑1994, έκδοση: 2013.
  3. ↑ ὄπωπα σελ. 1094 - ⌘ Beekes, Robert S. P. (2010) στο Etymological Dictionary of Greek. [Ετυμολογικό λεξικό της ελληνικής γλώσσας] (στα αγγλικά) με την αρωγή του Lucien van Beek. Leiden: Brill. Τόμοι 1‑2.

Πηγές

[επεξεργασία]
Ανακτήθηκε από "https://el.wiktionary.org/w/index.php?title=ὁράω&oldid=7337013"