ὑπάρχω

Αρχαία ελληνικά (grc)

Ετυμολογία

ὑπάρχω < ὑπ- + ἄρχω

ΑΠΟΓΟΝΟΙ: ⇘ νέα ελληνικά: υπάρχω

Προφορά

ΔΦΑ : /hy.páɾ.kʰɔː/ (5^ος π.Χ. αιώνας Αττική)

ΔΦΑ : /yˈpaɾ.xo/ (4^ος μ.Χ. αιώνας Κοινή)

τυπογραφικός συλλαβισμός : ὑ‐πάρ‐χω

Ρήμα

ὑπάρχω

1. αρχίζω, ξεκινώ, κάνω την αρχή

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 24 (ω. Σπονδαί.), στίχ. 286

   ἡ γὰρ θέμις, ὅς τις ὑπάρξῃ.

   όπως προστάζει το έθιμο, γι᾽ αυτόν που κάνει την αρχή.

   Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

2. (με γενική πράγματος) κάνω την αρχή κάποιου πράγματος, ξεκινώ κάτι

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 4 (Μελπομένη), 1.1

   ὑπῆρξαν ἀδικίης

   έκαναν την αρχή της αδικίας

   Μετάφραση (1992): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

3. (με μετοχή) ξεκινώ να κάνω κάτι

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 8β.2

   οἵ γε ἐμὲ καὶ πατέρα τὸν ἐμὸν ὑπῆρξαν ἄδικα ποιεῦντες

   αυτούς που πρώτοι ξεκίνησαν να κάνουν κακό σ᾽ εμένα και στον πατέρα μου.

   Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

4. (με αιτιατική) ξεκινώ να κάνω κάτι
5. αρχίζω να υπάρχω, έρχομαι στη ζωή, εμφανίζομαι, παρουσιάζομαι
6. υπάρχω (ήδη), βρίσκομαι, είμαι έτοιμος

   ※  6ος/5ος πκε αιώνας ⌘ Πίνδαρος^w, Πυθιονίκαις, 205

   φοίνισσα δὲ Θρηϊκίων ἀγέλα ταύρων ὑπᾶρχεν

   Εκεί βρήκαν κι ένα κοπάδι πυρότριχο ταύρων της Θράκης

   Μετάφραση (1994): Ιωάννης Οικονομίδης, Ηράκλειο: Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη @greek‑language.gr

7. υπάρχω πραγματικά

   ≠ αντώνυμα: φαίνομαι

8. είμαι

   ※  6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Κώνωψ καὶ λέων, 267.1

   ἐγὼ δὲ λίαν ὑπάρχω σου ἰσχυρότερος.

   Σου λέω, εγώ είμαι πολύ πολύ πιο ισχυρός από σένα.

   Μετάφραση: Κωνσταντάκος, Ιωάννης Μ., Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

   ※  6ος πκε αιώνας [μεσαιωνικά χφφ] ⌘ Αίσωπος, Αἰσώπου Μῦθοι, Ἀλώπηξ καὶ πάρδαλις, 12.1

   καὶ πόσον ἐγὼ σοῦ καλλίων ὑπάρχω

   Για φαντάσου, λοιπόν, πόσο πιο όμορφη από σένα πρέπει να είμαι εγώ

   Μετάφραση: Κωνσταντάκος, Ιωάννης Μ., Αθήνα: Κίχλη @greek‑language.gr

   ※  4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Περὶ τοῦ στεφάνου (Ὑπὲρ Κτησιφῶντος), 78

   οὐ μέντοι μοι δοκεῖ τοῦτο χρήσιμον ὑπάρχειν οὔθ᾽ ὑμῖν οὔτ᾽ ἐμοί.

   νομίζω όμως ότι αυτή η τακτική δεν ωφελεί ούτε εσάς ούτε εμένα.

   Μετάφραση (2012): Α.Ι. Γιαγκόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

   ΣτΕ: «οὐ χρήσιμον ὑπάρχει» δεν είναι χρήσιμο, δεν ωφελεί.

9. (ενίοτε με μετοχή)

   ※  4ος πκε αιώνας ⌘ Δημοσθένης, Κατὰ Μειδίου περὶ τοῦ κονδύλου, 38

   οὐ γὰρ ἐχθρός γ᾽ ὑπῆρχεν ὤν, οὐδ᾽ ἐφ᾽ ὕβρει τοῦτ᾽ ἐποίησεν.

   πράγματι ούτε εχθρός του θύματος ήταν ούτε το έκαμε με πρόθεση να τον προσβάλει.

   Μετάφραση (1989): Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών @greek‑language.gr

10. (τριτοπρόσωπα, με δοτική προσώπου) έχω (κυριολεκτικά: υπάρχει σε μένα)

    ※  4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, Α, 1372a

    εἰ δὲ μή, κἂν ὑπάρχωσιν αὐτοῖς τοιοῦτοι φίλοι ἢ ὑπηρέται ἢ κοινωνοί

    αλλιώς, αν έχουν φίλους ή υπηρέτες ή συνεργούς αυτών των κατηγοριών·

    Μετάφραση (2002, 2004): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

11. (κατ’ επέκταση) κρατώ

    ※  1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Θεμιστοκλῆς, 19.2

    ἅμα μὲν ἐμβάλλων τῷ τειχισμῷ χρόνον ἐκ τῆς διατριβῆς, ἅμα δὲ βουλόμενος ἀνθ᾽ αὑτοῦ τοὺς πεμπομένους ὑπάρχειν τοῖς Ἀθηναίοις.

    Ήθελε με αυτό τον τρόπο και να δώσει καιρό στον περιτειχισμό και να κρατήσουν οι Αθηναίοι τους αποσταλμένους ως ομήρους

    Μετάφραση (1965): Μιχ. Χ Οικονόμου. Αθήνα: ΟΕΔΒ & σε αγκύλες, χωρία που παραλήφθηκαν@greek‑language.gr

12. (τριτοπρόσωπα, με δοτική προσώπου) ανήκω σε κάποιον
13. «τὰ ὑπάρχοντα» τα υπάρχοντα, αυτά που ανήκουν «υπάρχουν» σε κάποιον
14. «τὰ ὑπηργμένα» οι ευεργεσίες

    ※  4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Θ, 1163b

    ὀφείλοντα γὰρ ἀποδοτέον, οὐδὲν δὲ ποιήσας ἄξιον τῶν ὑπηργμένων δέδρακεν, ὥστ᾽ ἀεὶ ὀφείλει.

    ο γιος πρέπει να ξεπληρώσει το χρέος του, και ό,τι κι αν έχει κάνει, δεν έκανε τίποτε ισάξιο προς αυτά που πρώτος τού πρόσφερε ο πατέρας του, και έτσι ο γιος μένει πάντοτε χρεώστης.

    Μετάφραση (2006): Δημήτριος Λυπουρλής, Θεσσαλονίκη:Ζήτρος @greek‑language.gr

    ※  2ος κε αιώνας ⌘ Ἀρριανός, Ἀνάβασις Ἀλεξάνδρου, Ζ, 9.6

    Ταῦτα μὲν τὰ ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ ἐμοῦ ἐς ὑμᾶς ὑπηργμένα

    Αυτές, λοιπόν, είναι οι ευεργεσίες του πατέρα μου σε σας

    Μετάφραση (1986, 1998): Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. @greek‑language.gr

15. επιτρέπεται, είναι δυνατόν

Συγγενικά

• ὑπαρχή
• ὕπαρξις
• ὕπαρχος

Κλίση

    Ενεστώτας: ὑπάρχω, ὑπάρχομαι

ενεργητικός ενεστώτας ὑπᾰρχ- οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγὼ ὑπάρχω ὑπάρχω ὑπάρχοιμι — σὺ ὑπάρχεις ὑπάρχῃς ὑπάρχοις ὕπαρχε οὖτος ὑπάρχει ὑπάρχῃ ὑπάρχοι ὑπαρχέτω ἡμεῖς ὑπάρχομεν ὑπάρχωμεν ὑπάρχοιμεν — ὑμεῖς ὑπάρχετε ὑπάρχητε ὑπάρχοιτε ὑπάρχετε οὗτοι ὑπάρχουσῐ(ν) ὑπάρχωσῐ(ν) ὑπάρχοιεν ὑπαρχόντων ὑπαρχέτωσαν 2o δυϊκός ὑπάρχετον ὑπάρχητον ὑπάρχοιτον ὑπάρχετον 3o δυϊκός ὑπάρχετον ὑπάρχητον ὑπαρχοίτην ὑπαρχέτων ονοματικοί τύποι απαρέμφατο μετοχή: αρσενικό - θηλυκό - ουδέτερο ὑπάρχειν ὑπάρχων ὑπάρχουσα ὑπάρχον 1η συζυγία - μεσοπαθητικός ενεστώτας ὑπᾰρχ- οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγὼ ὑπάρχομαι ὑπάρχωμαι ὑπαρχοίμην — σὺ ὑπάρχῃ / ὑπάρχει ὑπάρχῃ ὑπάρχοιο ὑπάρχου οὖτος ὑπάρχεται ὑπάρχηται ὑπάρχοιτο ὑπαρχέσθω ἡμεῖς ὑπαρχόμεθα ὑπαρχώμεθα ὑπαρχοίμεθα — ὑμεῖς ὑπάρχεσθε ὑπάρχησθε ὑπάρχοισθε ὑπάρχεσθε οὗτοι ὑπάρχονται ὑπάρχωνται ὑπάρχοιντο ὑπαρχέσθων / ὑπαρχέσθωσαν 2o δυϊκός ὑπάρχεσθον ὑπάρχησθον ὑπάρχοισθον ὑπάρχεσθον 3o δυϊκός ὑπάρχεσθον ὑπάρχησθον ὑπαρχοίσθην ὑπαρχέσθων ονοματικοί τύποι απαρέμφατο μετοχή: αρσενικό - θηλυκό - ουδέτερο ὑπάρχεσθαι ὑπαρχόμενος ὑπαρχομένη ὑπαρχόμενον

    Παρατατικός: ὑπῆρχον

Ενεργητικός Παρατατικός προσωπικές εγκλίσεις οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγώ ὑπῆρχον - - - σύ ὑπῆρχες - - - οὖτος ὑπῆρχε - - - ἡμεῖς ὑπήρχομεν - - - ὑμεῖς ὑπήρχετε - - - οὗτοι ὑπῆρχον - - -

    Μέλλοντας: ὑπάρξω

Ενεργητικός Μέλλοντας προσωπικές εγκλίσεις οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγώ ὑπάρξω - ὑπάρξοιμι - σύ ὑπάρξεις - ὑπάρξοις - οὗτος ὑπάρξει - ὑπάρξοι - ἡμεῖς ὑπάρξομεν - ὑπάρξοιμεν - ὑμεῖς ὑπάρξετε - ὑπάρξοιτε - οὗτοι ὑπάρξουσι(ν) - ὑπάρξοιεν - ονοματικοί τύποι απαρέμφατο μετοχή ὑπάρξειν ὑπάρξων ὑπάρξουσα ὑπάρξον

    Αόριστος: ὑπῆρξᾰ

Ενεργητικός Αόριστος α' προσωπικές εγκλίσεις οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγώ ὑπῆρξα ὑπάρξω ὑπάρξαιμι - σύ ὑπῆρξας ὑπάρξῃς ὑπάρξαις / ὑπάρξειας ὑπάρξον οὗτος ὑπῆρξε(ν) ὑπάρξῃ ὑπάρξαι / ὑπάρξειεν ὑπαρξάτω ἡμεῖς ὑπήρξαμεν ὑπάρξωμεν ὑπάρξαιμεν - ὑμεῖς ὑπήρξατε ὑπάρξητε ὑπάρξαιτε ὑπάρξατε οὗτοι ὑπῆρξαν ὑπάρξωσι(ν) ὑπάρξαιεν / ὑπάρξειαν ὑπαρξάντων / ὑπαρξάτωσαν ονοματικοί τύποι απαρέμφατο μετοχή ὑπάρξαι ὑπάρξας ὑπάρξασα ὑπάρξαν

    Παρακείμενος: ὕπηργμαι

Μέσος / Παθητικός Παρακείμενος προσωπικές εγκλίσεις οριστική υποτακτική ευκτική προστακτική ἐγώ ὕπηργμαι ὑπηργμένος ὦ ὑπηργμένος εἴην - σύ ὕπηρξαι ὑπηργμένος ᾖς ὑπηργμένος εἴης ὕπηρξο οὖτος ὕπηρκται ὑπηργμένος ᾖ ὑπηργμένος εἴης ὑπήρχθω ἡμεῖς ὑπήργμεθα ὑπηργμένοι ὦμεν ὑπηργμένοι εἴημεν/εἶμεν - ὑμεῖς ὕπηρχθε ὑπηργμένοι ἦτε ὑπηργμένοι εἴητε/εἶτε ὕπηρχθε οὗτοι ὑπηργμένοι εἰσί(ν) ὑπηργμένοι ὦσι(ν) ὑπηργμένοι εἴησαν/εἶεν ὑπήρχθων / ὑπήρχθωσαν ονοματικοί τύποι απαρέμφατο μετοχή ὑπῆρχθαι ὑπηργμένος ὑπηργμένη ὑπηργμένον

• Άλλοι τύποι:
  • ὑπᾶρχεν, δωρικός τύπος του ὑπῆρχεν.

Πηγές

• ὑπάρχω - ΜΟΡΦΩ (στα αγγλικά) Μορφολογικό ευρετήριο για την αρχαία ελληνική γλώσσα του Πανεπιστημίου του Σικάγου.
• ὑπάρχω - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ὑπάρχω - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.