Μετάβαση στο περιεχόμενο

*δάω

Από Βικιλεξικό

Αρχαία ελληνικά (grc)

[επεξεργασία]
αμάρτυρος τύπος
αμάρτυρος τύπος
 αμάρτυρος υποθετικός τύπος, λέξη που δεν απαντά σε κείμενα
αλλά σε γραμματικούς τύπους ή σε σύνθετες λέξεις
- Γράφονται με πλάγια γράμματα. - Μπροστά από τη λέξη σημειώνεται ένας αστερίσκος. -		  

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
*δάω < άχρηστος ενεστώτας του αορίστου ἐδάην, από θέμα δα- + -ω < *dn̥s-, συνεσταλμένη βαθμίδα < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *dens- (μαθαίνω, διδάσκω)[1]. Στον Όμηρο το θέμα δα- εμφανίζεται επαυξημένο με επίθημα -η, παραβάλετε μέλλοντα δαήσεαι (θα μάθεις), παρακείμενο δεδάηκας (έχεις μάθει)[2]. Δεν συγγενεύουν: λατινική discō, doceō → δείτε τις σημειώσεις για περισσότερα. 

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /dá.ɔː/ (5ος π.Χ. αιώνας Αττική)
τυπογραφικός συλλαβισμός : δάω

Ρήμα

[επεξεργασία]

*δάω[2][3] (επικός)

  1. (αμετάβατο) μαθαίνω, πληροφορούμαι, γνωρίζω, βλέπω
    → λατινική: discō
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 2 (Β. Ὄνειρος. Διάπειρα. Βοιωτία ἢ κατάλογος νεῶν.), στίχ. 299 (299-300)
    τλῆτε, φίλοι, καὶ μείνατ᾽ ἐπὶ χρόνον, ὄφρα δαῶμεν
    ἢ ἐτεὸν Κάλχας μαντεύεται, ἦε καὶ οὐκί.
    Λάβετε, ω φίλ᾽, υπομονήν και καρτερείτε ολίγο
    να ιδούμ᾽ εάν του Κάλχαντος τα ρήματ᾽ αληθεύσουν.
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 10 (Κ. Δολώνεια.), στίχ. 425
    δίειπέ μοι ὄφρα δαείω
    Τούτο θα ειπείς να μάθω
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
  2. (μεταβατικό) (με αιτιατική) μαθαίνω κάτι
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 3 (Γ. Ὅρκοι. Τειχοσκοπία. Ἀλεξάνδρου καὶ Μενελάου μονομαχία.), στίχ. 208
    ἀμφοτέρων δὲ φυὴν ἐδάην
    κι εγνώρισα την πλάση και των δύο
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
  3. (με γενική προσώπου) μαθαίνω από κάποιον
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 325
    πῶς γὰρ ἐμεῦ σύ, ξεῖνε, δαήσεαι
    Και πώς αλλιώς, καλέ μου ξένε, εσύ θα μάθεις
    Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
  4. (με γενική πράγματος) πληροφορούμαι σχετικά με κάτι
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 21 (Φ. Μάχη παραποτάμιος.), στίχ. 486
    εἰ δ᾽ ἐθέλεις πολέμοιο δαήμεναι
    Και αν πάλιν θέλεις πόλεμον [να μάθεις]
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr
  5. (μεταβατικό) (με αιτιατική) αναζητώ, δοκιμάζω (ενεστώτας με αυτήν την σημασία είναι το διδάσκομαι)
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π. Ἀναγνωρισμὸς Ὀδυσσέως ὑπὸ Τηλεμάχου.), στίχ. 316
    ἀλλ᾽ ἦ τοί σε γυναῖκας ἐγὼ δεδάασθαι ἄνωγα
    Είμαι λοιπόν της γνώμης, των γυναικών την πίστη | να τη δοκιμάσεις
    Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
  6. ενεργητική φωνή, στον αναδιπλασιασμένο αόριστο β΄ δέδαον
    → λατινική: doceō
    1. (μεταβατικό) (με διπλή αιτιατική) διδάσκω σε κάποιον κάτι
      ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 6 (ζ. Ὀδυσσέως ἄφιξις εἰς Φαίακας.), στίχ. 233 (233-234)
      ὃν Ἥφαιστος δέδαεν καὶ Παλλὰς Ἀθήνη
      τέχνην παντοίην
      τον δίδαξαν την τέλεια τέχνη ο Ήφαιστος κι η Αθηνά Παλλάδα
      Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr
    2. (με απαρέμφατο) μαθαίνω κάποιον να κάνει κάτι (ενεστώτας με αυτήν την σημασία είναι το διδάσκω)
      ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 20 (υ. Τὰ πρὸ τῆς μνηστηροφονίας.), στίχ. 72
      ἔργα δ᾽ Ἀθηναίη δέδαε κλυτὰ ἐργάζεσθαι.
      κι η Αθηνά τούς έμαθε να υφαίνουν εξαίσια φαντά.
      Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

Παράγωγα[1]

[επεξεργασία]

Κλίση

[επεξεργασία]
  • Επικοί τύποι
    • α΄ πρόσωπο ενικού οριστικής ενεργητικού αορίστου δάε
    • α΄ πρόσωπο ενικού υποτακτικής παθητικού αορίστου δαείω
    • β΄ πρόσωπο ενικού υποτακτικής μέσου μέλλοντα δαήσεαι (Οδύσσεια 3.187; 19,325)
    • απαρέμφατο μέσου ενεστώτα δεδάασθαι (Οδύσσεια 16.326)
    • απαρέμφατο παθητικού αορίστου δαήμεναι

Σημειώσεις

[επεξεργασία]

Αναφορές

[επεξεργασία]
  1. 1 2 δαῆναι σελ. 296 - ⌘ Beekes, Robert S. P. (2010) στο Etymological Dictionary of Greek. [Ετυμολογικό λεξικό της ελληνικής γλώσσας] (στα αγγλικά) με την αρωγή του Lucien van Beek. Leiden: Brill. Τόμοι 1‑2.
  2. 1 2 «δάω» Πάπυρος–Λαρούς–Μπριτάννικα: Λεξικό της ελληνικής γλώσσας, αρχαίας - μεσαιωνικής - νέας, ερμηνευτικό - ετυμολογικό. Αθήνα: Πάπυρος, 1981‑1994, έκδοση: 2013.
  3. 1 2 3 4 5 6 *δάω - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012

Πηγές

[επεξεργασία]
Ανακτήθηκε από "https://el.wiktionary.org/w/index.php?title=*δάω&oldid=7321305"