ἐκ

Πίνακας περιεχομένων

ἐκ και ἐξ < αρχαία ελληνική από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *eḱs, όπως και το λατινικό ex, το ιρλανδικο ess-, το λιθουανικό ìš και το σλαβονικό из (προφέρεται ιζ).

Πρόθεση []

ἐκ ή πριν από φωνήεν ἐξ (π.χ. ἐκ τοῦ σύνεγγυς, ἐξ ἐπαφῇς, ἐκλαμβάνω, ἐξαιρώ) σήμαινε "μέσα από", "από" και "έξω", με αντώνυμο την πρόθεση "εἰς"

ως πρόθεση στα αρχαία ελληνικά συντασσόταν (όπως και σήμερα στη λόγια γλώσσα) με γενική και δήλωνε προέλευση, καταγωγή, τόπο, ύλη, μέσο, όργανο, τρόπο, αιτία

"τά ἐκ τῆς γῆς φυόμενα" (προέλευση, τόπο)

"οἱ ἐξ Ἡρακλέους" (καταγωγή)

"ἐποιοῦντο διαβάσεις ἐκ τῶν φοινίκων" (ύλη ή όργανο)

"ἐκ τῶν πόνων τάς ἀρετάς κτᾶσθαι" (μέσο, τρόπο)

"ἐκ δόλου" και "ἐκ ταύτης τῆς ἐξετάσεως, πολλά γεγόνασι" (κίνητρο, αιτία, μέσο)

απαντάται ως πρώτο συνθετικό σε πολλές αρχαίες και σύγχρονες ελληνικές λέξεις, π.χ. ἐκδίδω, ἐκτιμώ, ἐξέδρα κ.λπ. δηλώνοντας

το "έξω" και την απομάκρυνση (π.χ. εκβάλλει, εκπορεύεται, έκνομος")

το όλως διόλου, το εντελώς (π.χ. ἐκθρηνέω, δηλ. θρηνώ έντονα, ἐκγελάω. δηλ. γελάω δυνατά, αντίστοιχο του νεοελληνικού ξε (ξεπέρασε, ξεφτιλίστηκε, ξεκατινιάστηκε)