λέγω
Νέα ελληνικά (el)
[επεξεργασία]
Ετυμολογία
[επεξεργασία]
- λέγω < λόγια χρήση < (διαχρονικό δάνειο) καθαρεύουσα λέγω < αρχαία ελληνική λέγω[1]
- ιδιωματική χρήση < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική λέγω < αρχαία ελληνική λέγω
Προφορά
[επεξεργασία]
- ΔΦΑ : /ˈle.ɣo/
- τυπογραφικός συλλαβισμός : λέ‐γω
Ρήμα
[επεξεργασία]
- (λόγιο ή ιδιωματικό) άλλη μορφή του λέω
- ※ οπα όπα, όπα όπα σου το λέγω αι σου το ’πα
- στίχος λαϊκού τραγουδιού[2]
- ※ οπα όπα, όπα όπα σου το λέγω αι σου το ’πα
Εκφράσεις
[επεξεργασία]Σύνθετα
[επεξεργασία]- *λέγω* - Χαραλαμπάκης, Χριστόφορος (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες-σύμβολα)
- Όροι με λεγω — Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Άννα (2003) Αντίστροφο λεξικό της νέας ελληνικής Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη ISBN:960-231-097-9 & online @greek-language.gr (συντομογραφίες, αστερίσκος για λέξεις στη λογοτεχνία)
Κλίση
[επεξεργασία] Ενεργητική φωνή
| Εξακολουθητικοί χρόνοι | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| πρόσωπα | Ενεστώτας | Παρατατικός | Εξ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | Μετοχή |
| α' ενικ. | λέγω | έλεγα | θα λέγω | να λέγω | λέγοντας | |
| β' ενικ. | λέγεις | έλεγες | θα λέγεις | να λέγεις | λέγε | |
| γ' ενικ. | λέγει | έλεγε | θα λέγει | να λέγει | ||
| α' πληθ. | λέγουμε | λέγαμε | θα λέγουμε | να λέγουμε | ||
| β' πληθ. | λέγετε | λέγατε | θα λέγετε | να λέγετε | λέγετε | |
| γ' πληθ. | λέγουν(ε) | έλεγαν λέγαν(ε) |
θα λέγουν(ε) | να λέγουν(ε) | ||
| Συνοπτικοί χρόνοι | ||||||
| πρόσωπα | Αόριστος | Συνοπτ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | Απαρέμφατο | |
| α' ενικ. | είπα | θα πω | να πω | πει | ||
| β' ενικ. | είπες | θα πεις | να πεις | πες | ||
| γ' ενικ. | είπε | θα πει | να πει | |||
| α' πληθ. | είπαμε | θα πούμε | να πούμε | |||
| β' πληθ. | είπατε | θα πείτε | να πείτε | πείτε | ||
| γ' πληθ. | είπαν(ε) | θα πουν | να πουν | |||
| Συντελεσμένοι χρόνοι | ||||||
| πρόσωπα | Παρακείμενος | Υπερσυντέλικος | Συντελ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | |
| α' ενικ. | έχω πει | είχα πει | θα έχω πει | να έχω πει | ||
| β' ενικ. | έχεις πει | είχες πει | θα έχεις πει | να έχεις πει | ||
| γ' ενικ. | έχει πει | είχε πει | θα έχει πει | να έχει πει | ||
| α' πληθ. | έχουμε πει | είχαμε πει | θα έχουμε πει | να έχουμε πει | ||
| β' πληθ. | έχετε πει | είχατε πει | θα έχετε πει | να έχετε πει | ||
| γ' πληθ. | έχουν πει | είχαν πει | θα έχουν πει | να έχουν πει |
| |
Μεταφράσεις
[επεξεργασία]
λέγω
|
Πηγές
[επεξεργασία]
- λέγω - Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (1998) του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (συντομογραφίες-σύμβολα. Ετυμολογίες: Ευάγγελος Πετρούνιας). Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
- λέγω - Χαραλαμπάκης, Χριστόφορος (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες-σύμβολα)
- Πάπυρος–Λαρούς–Μπριτάννικα: Λεξικό της ελληνικής γλώσσας, αρχαίας - μεσαιωνικής - νέας, ερμηνευτικό - ετυμολογικό. Αθήνα: Πάπυρος, 1981‑1994, έκδοση: 2013.
Αρχαία ελληνικά (grc)
[επεξεργασία]| Αρχικοί χρόνοι |
Φωνή Eνεργητική |
Φωνή Μέση & Παθητική |
|---|---|---|
| Ενεστώτας | λέγω | λέγομαι |
| Παρατατικός | ἔλεγον | ἐλεγόμην |
| Μέλλοντας | λέξω, ἐρῶ | λέξομαι, λεχθήσομαι, ρηθήσομαι |
| Αόριστος | ἔλεξα, εἶπα, εἶπον | ἐλεξάμην, ἐλέχθην, ἐρρήθην |
| Παρακείμενος | εἴρηκα | εἴρημαι |
| Υπερσυντέλικος | εἰρήκειν | εἰρήμην |
| Συντελ.Μέλλ. |
Ετυμολογία
[επεξεργασία]- λέγω < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *légō < (κληρονομημένο) πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *leǵ- (συλλέγω, συγκεντρώνω)[3]. Ομόρριζα: ελληνιστική κοινή λώγη, δωρική διάλεκτος ἐλώγη. Συγγενή: λατινική legō.
Προφορά
[επεξεργασία]- ΔΦΑ : /lé.gɔː/ (5ος π.Χ. αιώνας Αττική)
- ΔΦΑ : /ˈle.go/ (4ος μ.Χ. αιώνας Κοινή)
- τυπογραφικός συλλαβισμός : λέ‐γω
Ρήμα
[επεξεργασία]λέγω
- συλλέγω, μαζεύω
- αριθμώ, συγκαταλέγω
- απαριθμώ, επαναλαμβάνω, διηγούμαι
- συγκαταλέγομαι, απαριθμούμαι
- λέω, μιλώ, αναφέρω
- (ενεργητική φωνή) αποκαλώ, θεωρώ, προσδιορίζω
- (παθητική φωνή) αποκαλούμαι, θεωρούμαι, προσδιορίζομαι
- διατάζω, παραγγέλλω
- ανακοινώνω, διακηρύττω
- διαβάζω φωναχτά
- τραγουδώ, ψάλλω
- εγκωμιάζω, εξυμνώ
- καυχιέμαι για κάτι
- κάνω λόγο για κάτι
- έχω ρητορική ικανότητα, ευφράδεια
- (μεσοπαθητική φωνή) απαριθμώ, επαναλαμβάνω, διηγούμαι
- (παθητική φωνή) συλλέγομαι, επιλέγομαι
- (παθητική φωνή) λέγομαι, αναφέρομαι
Εκφράσεις
[επεξεργασία]- εὖ λέγω (με αιτιατική) καλολογώ, επαινώ
- λέγω οὐδέν περιττολογώ, ψεύδομαι
- κακῶς λέγω (με αιτιατική) κακολογώ, αποδοκιμάζω
Κλίση
[επεξεργασία]
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Επίσης υπάρχει επικός τύπος γ΄ προσώπου ενικού οριστικής μέσου αορίστου: λέκτο (Οδύσσεια 4,451; 9,335)
Πηγές
[επεξεργασία]- λέγω - Βασικό Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής - Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία - Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2006‑2008. greek‑language.gr
- λέγω - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
- λέγω - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.
- ↑ λέγω - Κάτος, Γιώργος Β. (2016) Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής μας γλώσσας. Θεσσαλονίκη. online στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ,1-2)
- ↑ λέγω - Κάτος, Γιώργος Β. (2016) Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής μας γλώσσας. Θεσσαλονίκη. online στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ,1-2)
- ↑ Μπαμπινιώτης, Γεώργιος (2010). Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Β' ανατύπωση. 2009: A' έκδοση). Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.
Κατηγορίες:
- Λόγια διαχρονικά δάνεια από την καθαρεύουσα (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την καθαρεύουσα (νέα ελληνικά)
- Λόγια διαχρονικά δάνεια από τα αρχαία ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από τα αρχαία ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από τα αρχαία ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (νέα ελληνικά)
- Νέα ελληνικά
- Ρήματα (νέα ελληνικά)
- Ρηματικές φωνές (νέα ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (νέα ελληνικά)
- Λόγιοι όροι (νέα ελληνικά)
- Ιδιωματικοί όροι (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα στίχους τραγουδιών (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από την πρωτοελληνική (αρχαία ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την πρωτοελληνική (αρχαία ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή (αρχαία ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (ελληνιστική κοινή)
- Αρχαία ελληνικά
- Ρήματα (αρχαία ελληνικά)
- Ρηματικές φωνές (αρχαία ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (αρχαία ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (ελληνικά)