ἦρι

Αρχαία ελληνικά (grc)

Ετυμολογία

ἦρῐ < *ἤερι, με συναίρεση < εκτεταμένη βαθμίδα του *ἄιερι (τοπική πτώση) < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *aier- (μέρα-πρωί, παραβάλετε ἄριστον (πρωινό)). Συγγενή: αβεστική ayarә, γενική ayan (μέρα), γοτθική air «πρωί». Η εκτεταμένη βαθμίδα αυτής της ρίζας δεν μαρτυρείται σε άλλες ΙΕ γλώσσες και είναι πιθανόν προϊόν μετρικών ανάγκων, παραβάλετε ἠέριος.

Προφορά

ΔΦΑ : /ɛ̂ː.ɾi/ (5^ος π.Χ. αιώνας Αττική)

τυπογραφικός συλλαβισμός : ἦ‐ρῐ

Επίρρημα

ἦρῐ (χρονικό επίρρημα)

1. (στον Όμηρο, μόνον με το μάλα) πολύ πρωί, πρωί πρωί, μόλις ξημερώσει

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 9 (Ι. Πρεσβεία πρὸς Ἀχιλλέα. Λιταί.), στίχ. 360

   ἦρι μάλ’ Ἑλλήσποντον ἐπ’ ἰχθυόεντα πλεούσας

   πολύ πρωί μες στον βαθύν Ελλήσποντον να πλέουν

   Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 19 (τ. Ὀδυσσέως καὶ Πηνελόπης ὁμιλία. Νίπτρα.), στίχ. 320

   ἠῶθεν δὲ μάλ᾽ ἦρι λοέσσαι τε χρῖσαί τε

   Και το πρωί, μόλις θα ξημερώσει, τον οδηγείτε στον λουτρό και τον μυρώνετε

   Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 20 (υ. Τὰ πρὸ τῆς μνηστηροφονίας.), στίχ. 156

   ἀλλὰ μάλ᾽ ἦρι νέονται, ἐπεὶ καὶ πᾶσιν ἑορτή

   τους βλέπω να ᾽ρχονται πρωί πρωί, σήμερα είναι πάνδημη γιορτή

   Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

Σημειώσεις

• Στον Όμηρο η λέξη εμφανίζεται άπαξ στην Ιλιάδα «ἦρι μάλ᾿» και δις στην Οδύσσεια «μάλ᾿ ἦρι».

Σύνθετα

• Ἠριγένεια
• ἠριγένεια
• ἠριγέρων
• ἠριγενής
• ἠριγένιον
• ἠριπόλη
• ἠρισάλπιγξ

Κλιτικός τύπος ουσιαστικού

ἦρῐ ουδέτερο

• (ιωνικός τύπος ) δοτική του ἔαρ

Πηγές

• ἦρι - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ἦρι - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.