τρίτος

Νέα ελληνικά (el)

Προφορά

ΔΦΑ : /ˈtɾi.tos/

τυπογραφικός συλλαβισμός : τρί‐τος

Ετυμολογία 1

τρίτος < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική τρίτος.

Επίθετο

↓ πτώσεις	ενικός
γένη →	αρσενικό		θηλυκό		ουδέτερο
ονομαστική	ο	τρίτος	η	τρίτη	το	τρίτο
γενική	του	τρίτου	της	τρίτης	του	τρίτου
αιτιατική	τον	τρίτο	την	τρίτη	το	τρίτο
κλητική		τρίτε		τρίτη		τρίτο
↓ πτώσεις	πληθυντικός
γένη →	αρσενικό		θηλυκό		ουδέτερο
ονομαστική	οι	τρίτοι	οι	τρίτες	τα	τρίτα
γενική	των	τρίτων	των	τρίτων	των	τρίτων
αιτιατική	τους	τρίτους	τις	τρίτες	τα	τρίτα
κλητική		τρίτοι		τρίτες		τρίτα
Κατηγορία όπως «μεγάλος» - Παράρτημα:Επίθετα & Μετοχές

τρίτος, -η, -ο (τακτικό αριθμητικό)

• που ακολουθεί τον δεύτερο και προηγείται του τετάρτου· που αντιστοιχεί στην θέση υπ' αριθμόν τρία (3)

   ο τρίτος μήνας, η τρίτη φορά, ήρθε τρίτος

Εκφράσεις

• τρίτη και φαρμακερή: η τρίτη και τελευταία (καθοριστική) προσπάθεια ή ενέργεια
• τρίτη ηλικία: οι ηλικιωμένοι
• Τρίτος Κόσμος
• τρίτο πρόσωπο: άτομο που διαλύει ή απειλεί σχέση ζευγαριού
• τρίτο πρόσωπο: στην γραμματική π.χ. ρήματος ή αντωνυμίας
• στους δύο τρίτος δεν χωρεί: κανείς δεν πρέπει να παρεμβαίνει στα προσωπικά ενός ζευγαριού
• τρίτα ξαδέλφια: τα παιδιά των δεύτερων εξαδέλφων
• τρίτη λύση: η μέση λύση ή κάποια νέα πρόταση που απεμπλέκει ένα πρόβλημα
• τρίτο φύλο: οι ομοφυλόφιλοι

Συγγενικά

• τρίτο
• Τρίτη

Μεταφράσεις

    τρίτος

αγγλικά : third (en) αλβανικά : tretë (sq) γαλλικά : troisième (fr) γερμανικά : dritte (de) εσπεράντο : tria (eo) ισπανικά : tercero (es) ιταλικά : terzo (it) πολωνικά : trzeci (pl) ρωσικά : третий (ru) σλοβακικά : tretí (sk) σουηδικά : tredje (sv) τσεχικά : třetí (cs) φινλανδικά : kolmas (fi)

Ετυμολογία 2

τρίτος < ουσιαστικοποίηση του αριθμητικού, η οποία προέκυψε από την συχνή παράλειψη, ως ευκόλως εννοουμένου, του ουσιαστικού που προσδιοριζόταν από το αριθμητικό.

Ουσιαστικό

↓ πτώσεις	ενικός		πληθυντικός
ονομαστική	ο	τρίτος	οι	τρίτοι
γενική	του	τρίτου	των	τρίτων
αιτιατική	τον	τρίτο	τους	τρίτους
κλητική		τρίτε		τρίτοι
Κατηγορία όπως «δρόμος» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

τρίτος αρσενικό (θηλυκό τρίτη)

1. κάποιος που δεν εμπλέκεται άμεσα σε μια υπόθεση ή δεν έχει άμεση σχέση με κάποιο πρόσωπο

    Δεν θα ήθελα να μεταφέρεις αυτά που σου είπα σε οποιονδήποτε τρίτο,

    Αυτές είναι οφειλές προς τρίτους.

2. (ναυτικός όρος) αξιωματικός του εμπορικού ναυτικού, ο τρίτος καπετάνιος ή ο τρίτος μηχανικός

    Μην κάνεις του κεφαλιού σου. Ρώτα τον τρίτο.

3. ο Μάρτιος (όταν διαβάζουμε ημερομηνία γραμμένη με αριθμητικά ψηφία)

    Το χρέος θα καταστεί ληξιπρόθεσμο στις 18/3
        — ΣτΕ: ανάγνωση: δεκαοχτώ τρίτου

4. ο τρίτος όροφος κτιρίου

    Νομίζω μένουν στον τρίτο.

Πηγές

• τρίτος -  Γιώργος Β. Κάτος, Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής μας γλώσσας, Θεσσαλονίκη, 2016 online στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ,^{1 2})
• τρίτος - Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (1998) του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (συντομογραφίες-σύμβολα. Ετυμολογίες: Ευάγγελος Πετρούνιας). Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
• τρίτος - Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.  (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες σύμβολα)

---

Αρχαία ελληνικά (grc)

γένη →	αρσενικό		θηλυκό		ουδέτερο
↓ πτώσεις	ενικός
	τρῐτ-
ονομαστική	ὁ	τρίτος	ἡ	τρίτη	τὸ	τρίτον
γενική	τοῦ	τρίτου	τῆς	τρίτης	τοῦ	τρίτου
δοτική	τῷ	τρίτῳ	τῇ	τρίτῃ	τῷ	τρίτῳ
αιτιατική	τὸν	τρίτον	τὴν	τρίτην	τὸ	τρίτον
κλητική ὦ!		τρίτε		τρίτη		τρίτον
↓ πτώσεις	πληθυντικός
ονομαστική	οἱ	τρίτοι	αἱ	τρίται	τὰ	τρίτᾰ
γενική	τῶν	τρίτων	τῶν	τρίτων	τῶν	τρίτων
δοτική	τοῖς	τρίτοις	ταῖς	τρίταις	τοῖς	τρίτοις
αιτιατική	τοὺς	τρίτους	τὰς	τρίτᾱς	τὰ	τρίτᾰ
κλητική ὦ!		τρίτοι		τρίται		τρίτᾰ
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὼ	τρίτω	τὼ	τρίτᾱ	τὼ	τρίτω
γεν-δοτ	τοῖν	τρίτοιν	τοῖν	τρίταιν	τοῖν	τρίτοιν
2η&1η κλίση, Κατηγορία 'μέγιστος' όπως «στρογγύλος» - Παράρτημα:Επίθετα & Μετοχές

Ετυμολογία

τρίτος < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *tr̥tyós ~ *tritós, άρα κληρονομημένο αριθμητικό για το τρεῖς, ωσάν σχηματίστηκε με πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *-tós. Δεν σχετίζεται με το δεύτερο μέρος στο όνομα Ἀμφιτρίτη, που έχει μακρό ῑ.

Προφορά

ΔΦΑ : /tɾí.tos/ (5^ος π.Χ. αιώνας Αττική)

τυπογραφικός συλλαβισμός : τρί‐τος

Επίθετο

τρίτος, -η, -ον (ῐ) (τακτικό αριθμητικό)

• τρίτος

Άλλες μορφές

• ποιητικός τύπος : τρίτατος

Απόγονοι

τρίτος (αρχαία ελληνικά)

→ μεσαιωνικά ελληνικά: τρίτος

→ νέα ελληνικά: τρίτος

Πηγές

• τρίτος - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• τρίτος - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.