ἄλλος

Αρχαία ελληνικά (grc)

Ετυμολογία

ἄλλος < (κληρονομημένο) πρωτοελληνική *áľľos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *h₂élyos < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα *h₂el- (άλλος, πέρα). Συγγενή: λατινική alius (άλλος).

Προφορά

ΔΦΑ : /ál.los/ (5^ος π.Χ. αιώνας Αττική)

τυπογραφικός συλλαβισμός : ἄλ‐λος

Αντωνυμία

ἄλλος, -η, -ο

1. ένας άλλος, ακόμα ένας

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 6 (Ζ. Ἕκτορος καὶ Ἀνδρομάχης ὁμιλία.), στίχ. 476

   Ζεῦ, ἄλλοι τε θεοί

   ω Δία και οι άλλοι θεοί

2. (μιλώντας για δύο) ο άλλος

   ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Πλάτων, Πρωταγόρας, 321

   τὴν τοῦ Ἡφαίστου καὶ τὴν ἄλλην τὴν τῆς Ἀθηνᾶς

   εκείνη του Ηφαίστου και εκείνη της Αθηνάς

3. (μιλώντας για δύο) ένας δεύτερος

   ※  1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Θησεύς.29

   ἄλλος οὗτος Ἡρακλῆς

   αυτός είναι ένας δεύτερος Ηρακλής

4. άλλος, διάφορος, διαφορετικός, διαφορετικού είδους

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 13 (Ν. Μάχη ἐπὶ ταῖς ναυσί.), στίχ. 64

5. με το τις· οποιοσδήποτε άλλος

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 697

6. «οὐδεὶς ἄλλ.» κανείς άλλος
7. συχνά με άλλες δικές του πτώσεις ή παράγωγα επιρρήματα

   ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 2, 1.15

   ἄλλα ἄλλα λέγει

   άλλα λέει ο ένας, άλλα ο άλλος

   ο καθένας το κοντό του και το μακρύ του

8. «ἄλλ. καὶ ἄλλ.» ο ένας και μετά ο άλλος, ένας ή δύο

   ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 1, 5.12

   ※  5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις, 4, 1.15

   ἄλλο καὶ ἄλλο

   το ένα μετά το άλλο

   ※  325-265 πκε Εὐκλείδης Στοιχεῖα, α΄, ζ΄

   πρὸς ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ σημείῳ

   σε διαφορετικά σημεία

9. με επανάληψη για έμφαση

   ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Εὐριπίδης, Φοίνισσαι, 132

   ἄλλος ἄλλος τρόπος

   εντελώς διαφορετικός τρόπος

10. (σε αντίθεση με μια προηγούμενη ιδέα)
    1. άλλος (εκτός των υπηκόων), αλλοδαπός

       ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 23 (ψ. Ὀδυσσέως ὑπὸ Πηνελόπης ἀναγνωρισμός.), στίχ. 274

    2. άλλος (από αυτόν που υπάρχει), ψεύτικος, μη πραγματικός

       ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 4 (δ. Τὰ ἐν Λακεδαίμονι.), στίχ. 348

    3. άλλος (από τον σωστό), ανέντιμος, κακός

       ※  1ος/2ος κε αιώνας ⌘ Πλούταρχος, Ἠθικά, 187d

    4. άλλος (από τον τωρινό), επόμενος, υπόλοιπος

        τὸν ἄλλον χρόνον
            τον υπόλοιπο χρόνο

        τῷ ἄλλῳ ἔτει
            το επόμενο έτος, του χρόνου

Άλλες μορφές

• ἀλλοῖος
• αἶλος
• ὧλλοι (ιωνική κράση του «οἱ ἄλλοι»)
• τἆλλα (κράση του «τὰ ἄλλα»)

Συγγενικά

• ἄλλοθεν
• ἀλλαχόθεν
• ἀλλαχῇ
• ἀλλαχοῦ
• ἀλλαχόθι
• ἀλλαχόσε
• ἄλλην
• ἄλλῃ
• ἄλλοθι
• ἄλλοσε
• ἄλλυδις
• ἄλλοτε
• ἄλλοκα
• ἄλλως
• ἀλλά
• ἀλλάσσω
• ἀλλάττω
• ἀλλαγή
• ἄλλαγμα
• ἀλλακτέον
• ἀλλακτικός
• ἀλλήλων
• ἀλληλοκτόνοι
• ἀλληλοκτονέω

Σύνθετα

• ἀλλοδαπός
• ἀλληγορέω
• ἀλληγορία
• ἀλληγορικός
• ἀλλογνοέω
• ἀλλογνώς
• ἀλλόγνωτος
• ἀλλοδημία (αποδημία στα ξένα)
• ἀλλόδοξος
• αλλοδοξέω
• αλλοδοξία
• ἀλλοειδής (άλλου είδους)
• ἀλλόθροος
• ἀλλόθρους
• ἀλλοινία (πόση διαφορετικών ειδών κρασιών)
• ἀλλόκοτος
• ἀλλοπρόσαλλος
• ἀλλόφρων
• ἀλλοφρονέω
• ἀλλοφροσύνη (αφηρημάδα, ταραχή)
• ἀλλόφυλος
• ἀλλόχροος
• ἀλλόχρους (άλλο χρώμα)
• ἀλλόχρως (που φαίνεται ξένος ή παράδοξος)
• ἀλλότριος
• αλλοτριότης
• αλλοτριόω
• αλλοτρίωσης
• ἀλλοτριόγνωμος
• ἀλλοτριολογέω
• ἀλλοτριονομέω
• ἀλλοῖος
• ἀλλοιότης
• ἀλλοιόω
• ἀλλοίωσις
• ἀλλοιωτικός (κατάλληλος για αλλοίωση)
• ἀλλοιωτός (ευμετάβολος)

Κλίση

    Κλίση

Πτώση Ενικός Πληθυντικός Ονομαστική ἄλλος ἄλλη ἄλλο ἄλλοι ἄλλαι ἄλλᾰ Γενική ἄλλου ἄλλης ἄλλου ἄλλων ἄλλων ἄλλων Δοτική ἄλλῳ ἄλλῃ ἄλλῳ ἄλλοις ἄλλαις ἄλλοις Αιτιατική ἄλλον ἄλλην ἄλλο ἄλλους ἄλλᾱς ἄλλᾰ Κλητική ἄλλε ἄλλη ἄλλο ἄλλοι ἄλλαι ἄλλᾰ Δυικός Αρσενικό-Ουδέτερο Θηλυκό Ονομαστική-Αιτιατική-Κλητική ἄλλω ἄλλᾱ Γενική-Δοτική ἄλλοιν ἄλλαιν

Πηγές

• ἄλλος - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ἄλλος - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.