Ζεύς
Αρχαία ελληνικά (grc)
[επεξεργασία]| ουσιαστικά μεταπλαστά | ||||||||
| ↓ πτώσεις | ενικός | ενικός | πληθυντικός | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ζεύς μεταπλαστό | *Ζήν / Ζῆν | |||||||
| ονομαστική | ὁ | Ζεύς | Ζῆν | οἱ | Δίες Ζῆνες | |||
| γενική | τοῦ | Δι(ϝ)ός | Ζηνός | τῶν | Διῶν | |||
| δοτική | τῷ | Δι(ϝ)ῐ́ | Ζηνῐ́ | τοῖς | Δισῐ́(ν) | |||
| αιτιατική | τὸν | Δίᾰ | Ζῆνᾰ | τοὺς | Δίᾰς | |||
| κλητική ὦ! | Ζεῦ | Δίες | ||||||
| ανώμαλη κλίση, Κατηγορία 'μεταπλαστά' όπως «Ζεύς» - Παράρτημα:Ουσιαστικά | ||||||||
Ετυμολογία
[επεξεργασία]
Προφορά
[επεξεργασία]
- ΔΦΑ : /zděu̯s/ (5ος π.Χ. αιώνας Αττική)
- τυπογραφικός συλλαβισμός : Ζεύς
Κύριο όνομα
[επεξεργασία]
- (ελληνική μυθολογία, θεωνύμιο) ο Δίας, πατέρας ανθρώπων και θεών, κύριος του Δωδεκάθεου
- ※ 4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοτέλης Φυσικῆς Ἀκροάσεως, 198b
- ※ 5ος/4ος πκε αιώνας ⌘ Ἀριστοφάνης, Λυσιστράτη, στίχ. 90
- -Λαμπιτῶ
- χαΐα ναὶ τὼ σιώ,
- Κορινθία δ᾽ αὖ.
- -Καλονίκη
- χαΐα νὴ τὸν Δία
- δήλη ᾽στὶν οὖσα ταυταγὶ τἀντευθενί.
- -ΛΑΜΠΙΤΩ
- Μα το Δία
- είνε μια κόρη ώμορφη από την Κορινθία.
- -ΛΥΣΙΣΤΡΑΤΗ
- Σαν είν’ από την Κόρινθο, θα’ νε πολύ καλή, (ΣτΜ: μα το Δία)
- και μάλιστα μου φαίνεται και λίγο παρδαλή.
- Πολύβιος Δημητρακόπουλος (1864-1922), Λυσιστράτη (μετάφραση Δημητρακόπουλου)
- ΣτΜ: η Λαμπιτώ είναι από τη Σπάρτη και ο Αριστοφάνης την βάζει να επικαλείται τον Δία, ως τὼ σιώ.
- (για κολακεία) προσωνύμιο Συριακών βασιλέων όπως του Ξέρξη ή των ρωμαϊκών αυτοκρατόρων
- (στους Πυθαγορείους) η μονάδα
- (σε αναφορά άλλων θεών-βασιλέων) Άμμων, Βάαλ, Ωρομάσδης κ.ά.
Άλλες μορφές
[επεξεργασία]- σπάνιοι τύποι: Ζηύς, Δῑ́ς
- αττικός και ιωνικοί τύποι : Ζής, Ζήν
- λεσβιακοί τύποι : Σδεῦς, Ζῆν
- βοιωτικός και λακωνικός τύπος : Δεύς
- δωρικοί τύποι : Ζᾱ́ς Ζᾱ́ν, Δᾱ́ν, Ζήν
- κρητικοί τύποι : Δήν, Τήν Τᾱ́ν, Δᾱ́ν
Υπερώνυμα
[επεξεργασία]Πολυλεκτικοί όροι
[επεξεργασία]Εκφράσεις
[επεξεργασία]- τῷ Διὶ πλούτου πέρι ἐρίζω: είμαι/γίνομαι πάμπλουτος
Συγγενικά
[επεξεργασία]θέμα Διο- Αρχαίες ελληνικές λέξεις με πρόθημα διο- στο Βικιλεξικό, Διο- όπως ενδεικτικά:
θέμα Ζην-
- Ζηνοδοτήρ
- Ζηνόδοτος
- Ζηνοποσειδών
- Ζηνόφρων
- Ζήνων και παράγωγα
θέματα Διϝει- (στην κυπριακή διάλεκτο), Διει- ή Διι-
Απόγονοι
[επεξεργασία]Ζεύς (αρχαία ελληνικά)
Αναφορές
[επεξεργασία]
- ↑ Πάπυρος–Λαρούς–Μπριτάννικα: Λεξικό της ελληνικής γλώσσας, αρχαίας - μεσαιωνικής - νέας, ερμηνευτικό - ετυμολογικό. Αθήνα: Πάπυρος, 1981‑1994, έκδοση: 2013.
- ↑ Ζεύς σελ. 498 - ⌘ Beekes, Robert S. P. (2010) στο Etymological Dictionary of Greek. [Ετυμολογικό λεξικό της ελληνικής γλώσσας] (στα αγγλικά) με την αρωγή του Lucien van Beek. Leiden: Brill. Τόμοι 1‑2.
Πηγές
[επεξεργασία]- Ζεύς - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
- Ζεύς - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.
Κατηγορίες:
- Ουσιαστικά μεταπλαστά (αρχαία ελληνικά)
- Ουσιαστικά ανώμαλα (αρχαία ελληνικά)
- Ουσιαστικά ανώμαλα αρσενικά (αρχαία ελληνικά)
- Κύρια ονόματα αρσενικά (αρχαία ελληνικά)
- Κύρια ονόματα μεταπλαστά (αρχαία ελληνικά)
- Κύρια ονόματα οξύτονα (αρχαία ελληνικά)
- Κύρια ονόματα αρσενικά οξύτονα (αρχαία ελληνικά)
- Λέξεις οξύτονες (αρχαία ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από την πρωτοελληνική (αρχαία ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την πρωτοελληνική (αρχαία ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή (αρχαία ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (αρχαία ελληνικά)
- Κύρια ονόματα (αρχαία ελληνικά)
- Ελληνική μυθολογία (αρχαία ελληνικά)
- Θεωνύμια (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα από τον Αριστοτέλη (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (αρχαία ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα από τον Αριστοφάνη (αρχαία ελληνικά)
- Αττική διάλεκτος
- Βοιωτική διάλεκτος
- Ονόματα με ετυμολογικούς απογόνους (αρχαία ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (ελληνικά)