Βοήθεια:Ετυμολογία

Από Βικιλεξικό
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Η σελίδα Οδηγός για νέους χρήστες/Ετυμολογία ήταν μια πρώτη εισαγωγή για το πώς γράφουμε τις ετυμολογίες στο Βικιλεξικό.

Στη σελίδα αυτή θα βρείτε περισσότερες λεπτομέρειες για τους κανόνες που τηρεί το Βικιλεξικό στον τρόπο γραφής των ετυμολογιών.

Η Ενότητα της ετυμολογίας τοποθετείται στην αρχή του λήμματος, αμέσως μετά το πρότυπο γλώσσας (για παράδειγμα {{-el-}}) και, ενδεχομένως, μετά την κλίση του λήμματος (πχ. δείτε το λήμμα ουρανός).

Γενικά

Η ετυμολογία είναι η αναζήτηση της προέλευσης μιας λέξης. Μπορεί να είναι προϊόν παραγωγής ή σύνθεσης. Ίσως προήλθε από μια παλαιότερη φάση της γλώσσας. Ίσως είναι δάνειο από μια άλλη γλώσσα. Τις πληροφορίες αυτές τις αντλούμε από έγκριτα ετυμολογικά λεξικά ή ιστότοπους Πανεπιστημίων ή Ιδρυμάτων. Τα αναφέρουμε με ειδική παραπομπή. Αν οι απόψεις των ετυμολόγων διαφοροποιούνται φροντίζουμε να τις σημειώσουμε.

  • Δεν 'φανταζόμαστε' δικές μας ετυμολογίες. Πάντα συμβουλευόμαστε λεξικά.
  • Δεν αντιγράφουμε τα λεξικά. Τα μελετάμε και μεταφέρουμε τις πληροφορίες ακολουθώντας τις συμβάσεις του Βικιλεξικού.

Στο Βικιλεξικό υπάρχουν Κατηγορίες για κάθε είδος ετυμολογικής σχέσης. Τα ετυμολογημένα λήμματα εντάσσονται σ' αυτές με ειδικά Πρότυπα ετυμολογίας που έχουν δημιουργηθεί για το σκοπό αυτό. Τα πρότυπα είναι κώδικες εντολών. Τα καλούμε περικλείοντας το όνομά τους με διπλά άγκιστρα {{...}} (δείτε Σύνδεση με Πρότυπα).

Θυμίζουμε, ότι οι Κατηγορίες ενός λήμματος εμφανίζονται κάτω κάτω, στο τέλος της σελίδας.

Για τον προσδιορισμό της γλώσσας των λημμάτων στα πρότυπα, χρησιμοποιούμε τους διεθνείς κωδικούς ISO γλωσσών. Αν πρόκειται για προέλευση μιας λέξης από άλλη γλώσσα, χρειαζόμαστε δύο κωδικούς: της γλώσσας δότριας και της γλώσσας αποδέκτριας.

  • Τα νέα ελληνικά (κωδικός el) συνήθως εννοούνται αυτομάτως.

Για λεξικά στα οποία αναφερόμαστε συχνά έχουν δημιουργηθεί Πρότυπα βιβλιογραφίας.

Προσθήκη ετυμολογιών

Για να προσθέσετε μια ετυμολογία σε ένα λήμμα, απλώς πατήστε την [επεξεργασία] δίπλα στην επικεφαλίδα Ετυμολογία.

Η σύνταξη της ετυμολογίας γίνεται με:

: '''{{PAGENAME}}''' < (εσοχή, bold το ΟΝΟΜΑΣΕΛΙΔΑΣ και το σύμβολο < )

Ίσως εμφανιστεί μια γραμμή σαν την παρακάτω:

: '''{{PAGENAME}}''' < {{λείπει η ετυμολογία}}

Σβήστε το {{λείπει η ετυμολογία}} και βάλτε τις πληροφορίες σας εκεί.

Αν πιστεύετε ότι η ετυμολογία πρέπει να ελεγχθεί και από άλλους συντάκτες, συμπληρώστε με το πρότυπο {{ετυ+}} ή ζητήστε βοήθεια στο δωμάτιο συζήτησης Ζητούμενα άρθρα ή στη Βικιδημία.

Σύμβολα

  • Το σύμβολο <   σημαίνει από, προήλθε από
  • Το σύμβολο + δηλώνει σύνθεση στοιχείων σε ένα. Δεν χρησιμοποιείται αν προκύπτουν πολυλεκτικοί όροι. Π.χ.
    παιδικ(ός) + -ότητα > παιδικότητα
    παιδική & χαρά > παιδική χαρά
  • ο αστερίσκος * πριν από μια λέξη σημαίνει αμάρτυρος τύπος (δεν υπάρχει καταγραφή, είναι υποθετικός)
  • οι διεθνείς λατινογράμματες μεταγραφές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μη λατινικές γραφές (αραβικά, περσικά, κινεζικά, κ.λπ.) όπως και για τη Γραμμική Β (δείτε Κατηγορία:Μυκηναϊκή διάλεκτος). Παράδειγμα στο λήμμα ζενίθ.
  • το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο (ΔΦΑ), μπορεί να χρησιμοποιηθεί αν χρειάζεται να περιγραφεί φωνολογικά μια λέξη
    Δείτε Παράρτημα:Προφορά

Παραπομπή σε πηγές

Κατά κανόνα, στις ετυμολογίες αναφέρουμε το λεξικό που είναι η πηγή μας. Βασιζόμαστε σε έγκριτα ετυμολογικά λεξικά ή ιστότοπους Πανεπιστημίων ή Ιδρυμάτων (όχι ιδιωτικές ιστοσελίδες). Π.χ. Λεξικό τάδε, έκδοση τάδε. Αυτό το τοποθετούμε ανάμεσα σε <ref>...</ref>

Αν οι απόψεις των ετυμολόγων διαφοροποιούνται φροντίζουμε να τις σημειώσουμε.

Κατά τον τάδε<ref>''Λεξικό τάδε''</ref> > ....
Κατά τον δείνα<ref>''Λεξικό δείνα''</ref> > ....

Για να μη γράφουμε συνεχώς το όνομα κάποιου λεξικού, μπορούμε να χρησιμοποιούμε Πρότυπα βιβλιογραφίας. Εκεί θα βρείτε οδηγίες για τη χρήση τους.

Δεν παραθέτουμε λαϊκές ετυμολογίες ή παρετυμολογίες εκτός αν αναφέρονται στις πηγές μας επειδή έπαιξαν ρόλο στην ορθογραφία ή υπήρξαν ιδιαίτερα διαδεδομένες.

Πρότυπα

Βοήθεια:Πρότυπα - Κατάλογος: #Χρήσιμα

Τα Πρότυπα ετυμολογίας έχουν αναλυτικές οδηγίες για τη χρήση τους. Ακολουθούν παραδείγματα για τα πιο σημαντικά.

Ήδη έχουμε δει πώς γράφουμε τα πρότυπα με διπλά άγκιστρα {{...}} δηλαδή {{όνομα προτύπου}}

Όταν ο ετυμολογικός χαρακτηρισμός και το πρότυπο αφορούν μία γλώσσα γράφουμε

{{<όνομα προτύπου>|xx}} όπου xx είναι ο κωδικός γλώσσας. Παράδειγμα: πρότυπο {{αναδρομικός}}, στο λήμμα χρονολογώ

Αν εμπλέκονται δύο γλώσσες σημειώνουμε πρώτα τον κωδικό της γλώσσας δότριας και μετά, της γλώσσας αποδέκτριας. Π.χ. σε ένα δάνειο ({{δαν}}) της νέας ελληνικής από την αγγλική θα γράψουμε

{{δαν|en|el|<η αγγλική λέξη>}}

Όταν η λέξη που ετυμολογούμε είναι νέα ελληνική, δεν χρειάζεται να γράφουμε τον κωδικό ISO (el) στα πρότυπα. Εννοείται αυτομάτως, και η θέση του μπορεί να μένει κενή. Π.χ.

{{ετυμ|en||<η αγγλική λέξη>}} Στην κενή θέση#2, εννοείται el. Προέλευση νεοελληνικής λέξης από τα αγγλικά.
{{ετυμ|en}} πάλι εννοείται el.

Για άλλες γλώσσες, ή για άλλη περίοδο ή διάλεκτο της ελληνικής θα χρειαστεί να την προσδιορίζουμε με τον κωδικό της

για προσφύματα

Πρότυπα για λέξεις που έχουν δημιουργηθεί με παραγωγή ή σύνθεση. Αναγνωρίζουν το πρόσφυμα, που μπορεί να είναι πρόθημα ή επίθημα ή σπανιότερα ένθημα και εντάσσουν στη σχετική Κατηγορία της γλώσσας που θα προσδιορίσουμε (τα νέα ελληνικά εννοούνται). Τοποθετούνται στην ενότητα Ετυμολογίας.

  1. πρότυπο {{π}}
    {{π|νερό-}} + [[κότα]] όπως στο νερόκοταΚατηγορία:Λέξεις με πρόθημα νερό- (νέα ελληνικά)
    {{π|pro-|la|prō-}} + {{λ|fero|la|fĕro}} στο λατινικό λήμμα profero. Εδώ είναι απαραίτητος ο κωδικός γλώσσας. - Κατηγορία:Λέξεις με πρόθημα pro- (λατινικά). Δείτε και το πρότυπο {{λ}}
  2. πρότυπο {{πρόσφ}} που δέχεται έως και 4 συνθετικά.
    {{πρόσφ|μουσική|.1=μουσικ(ή)|-ο-|συνθέτης}} στο μουσικοσυνθέτηςΚατηγορία:Λέξεις με ένθημα -ο- (νέα ελληνικά)
    {{πρόσφ|γλ=en|oto-|rhino-|laryngo-|-logy}} για το otorhinolaryngology. Η γλώσσα προσδιορίζεται με ονομαστική παράμετρο |γλ= και η λέξη θα μπει σε όλες τις Κατηγορίες για τα προσφύματα

Ειδικά για ονόματα και επώνυμα χρησιμοποιούμε διαφορετικά πρότυπα, ώστε το μεγάλο πλήθος τους να μην βαραίνει τις Κατηγορίες των υπόλοιπων λημμάτων. Τοποθετούνται στη γραμμή ορισμού.

  1. πρότυπο {{όνομα}}
    {{όνομα|el|α|άκης}}Κατηγορία:Ανδρικά ονόματα με επίθημα -άκης (νέα ελληνικά)
    Τα νέα ελληνικά (el) εννοούνται αυτομάτως. Η θέση τους μπορεί να παραμείνει κενή: {{όνομα||α|άκης}}
    (Ανδρικά) και Γυναικεία
  2. πρότυπο {{επώνυμο}}
    {{επώνυμο||α|άκης|πρ=Παπα}}Κατηγορία:Ανδρικά επώνυμα με επίθημα -άκης (νέα ελληνικά) και Κατηγορία:Ανδρικά επώνυμα με πρόθημα Παπα- (νέα ελληνικά)
Δείτε και Παράρτημα:Ονόματα και επώνυμα στα ελληνικά.

για τα σύνθετα

Είδη συνθέτων:

  • ΕΚΚΡΕΜΕΙ κατηγοριοποίηση συνθέτων (Χρειάζεται πρότυπο)


ετυμ

Το πρότυπο {{ετυμ}} εννοεί: προήλθε χωρίς άλλη διευκρίνηση. Εντάσσει στη γενική Κατηγορία:Προέλευση λέξεων στην υποκατηγορία της γλώσσας που θα προσδιορίσουμε. Είναι το πρότυπο που χρησιμοποιούμε πιο συχνά.

Το χρησιμοποιούμε

  1. στους κρίκους της ετυμολογίας μετά τον πρώτο (Δείτε το παράδειγμα: σοκολάτα)
    ειδικά για τον πρώτο κρίκο της ετυμολογίας: όταν η ετυμολογική σχέση δεν είναι εξειδικευμένη, δεν είναι ούτε δάνειο, ούτε κληρονομιά (όπως συμβαίνει με τις προελεύσεις από πρωτογλώσσες) μπορούμε να χρησιμποιήσουμε το πρότυπο {{ετυ}}

Μια προέλευση πιθανόν να είναι εξειδικευμένη. Συχνά είναι δάνειο ή κληρονομημένη λέξη.

δαν

Το πρότυπο {{δαν}} εντάσσει σε Κατηγορία:Δάνεια και ταυτόχρονα στη γενική Κατηγορία:Προέλευση λέξεων στην υποκατηγορία της γλώσσας που θα προσδιορίσουμε.

Χρησιμοποιείται όταν μια γλώσσα δανείστηκε από μια άλλη γλώσσα. Αφορά μόνον τον πρώτο κρίκο της ετυμολόγησης.


Παράδειγμα: η σοκολάτα της οποίας η απώτατη αρχή είναι η γλώσσα νάουατλ


  • στο νεοελληνικό λήμμα σοκολάτα: δάνειο είτε από τα γαλλικά, είτε από τα ιταλικά. Για το από ποια γλώσσα δανείστηκαν αυτές, θα περιγραφεί στο δικό τους λήμμα. Εδώ, για τους περαιτέρω κρίκους της ετυμολογίας, χρησιμοποιούμε το πρότυπο {{ετυμ}}

:'''{{PAGENAME}}''' < {{δαν|fr|el|chocolat}} ή {{δαν|it|el|cioccolata}} < {{ετυμ|es|el|chocolate}} < {{ετυμ|nah|el|chocolātl}} ...


  • στο γαλλικό λήμμα chocolat: δάνειο από τα ισπανικά

:'''{{PAGENAME}}''' < {{δαν|es|fr|chocolate}} < {{ετυμ|nah|fr|chocolātl}} ...


  • στο ιταλικό λήμμα cioccolata: δάνειο από τα ισπανικά

:'''{{PAGENAME}}''' < {{δαν|es|it|chocolate}} < {{ετυμ|nah|it|chocolātl}} ...


  • στο ισπανικό λήμμα chocolate: δάνειο από την νάουατλ

:'''{{PAGENAME}}''' < {{δαν|nah|es|chocolātl}} ...


  • τέλος, στο νάουατλ λήμμα chocolātl διερευνάται πώς δημιουργήθηκε η λέξη


κλη

Το πρότυπο {{κλη}} αφορά κληρονομημένες λέξεις που ποτέ δεν έπαψαν να χρησιμοποιούνται σε μια γλώσσα. Εντάσσει σε Κατηγορία:Κληρονομημένες λέξεις και ταυτόχρονα στην Κατηγορία:Προέλευση λέξεων στην υποκατηγορία της γλώσσας που θα προσδιορίσουμε. Αφορά μόνον τον πρώτο κρίκο της ετυμολόγησης.

Αν υπάρχει διακοπή ή σημαντική μορφολογική αλλαγή, τότε χρησιμοποιούμε είτε το πρότυπο {{ετυ}}, είτε άλλα πιο εξειδικευμένα πρότυπα όπως των εσωτερικών δανεισμών ({{λδδ}}).

Παράδειγμα: αγκίστρι

  • στο νεοελληνικό αγκίστρι: κληρονομιά από τα μεσαιωνικά ελληνικά που είχαν κληρονομήσει από την ελληνιστική

:'''{{PAGENAME}}''' < {{κλη|gkm|el|ἀγκίστριν}} < {{ετυμ|grc-koi|el|ἀγκίστριον}} < υποκοριστικό από την {{ετυμ|grc|el|ἄγκιστρον}}


  • στο μεσαιωνικό ἀγκίστριν: κληρονομιά από την ελληνιστική κοινή

:'''{{PAGENAME}}''' < {{κλη|grc-koi|gkm|ἀγκίστριον}} < υποκοριστικό από την {{ετυμ|grc|gkm|ἄγκιστρον}}

Χρήσιμα

Κατηγορία:Πρότυπα ετυμολογίας. Οι Κατηγορίες που δημιουργούνται από τα πρότυπα περιγράφονται στις εισαγωγές των περισσότερων Λεξικών. Οι κυριότερες:


Με αναφορά σε δύο γλώσσες: τη γλώσσα δότρια και τη γλώσσα αποδέκτρια:

Με αναφορά σε μία γλώσσα: τη γλώσσα του λήμματος, χρησιμοποιοιύμε πρότυπα ή ετικέτες

Μορφολογικές κατηγορίες:

  • {{υπο}} (για τα υποκοριστικά)
  • {{μεγ}} (για τα μεγεθυντικά)
  • {{π}} (για κάθε είδους πρόσφυμα) ή το διευρυμένο {{πρόσφ}} (με θέσεις για έως και 4 συνθετικά)


Που εντάσσουν το λήμμα σε Κατηγορία κάποιας διαλέκτου

και δείτε την Κατηγορία:Πρότυπα για τομείς γλωσσών


Πρότυπα 'απλής αναφοράς' που δεν εντάσσουν σε Κατηγορίες, αλλά μας βοηθούν στη γρήγορη πληκτρολόγηση

Για πολυλεκτικούς όρους

Για πολυλεκτικούς όρους με λίγες λέξεις

: '''{{PAGENAME}}''' {{βλ|<πρώτη λέξη>|<δεύτερη λέξη>}} και αν χρειάζεται, κάποιες διευκρινίσεις

Για μεγαλύτερες εκφράσεις, αποφεύγουμε την επανάληψη του PAGENAME. Π.χ.

: {{βλ|<πρώτη λέξη>|<δεύτερη λέξη>|<τρίτη λέξη>|έως και 11 λέξεις}}

Παράδειγμα στο λήμμα: κάλλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρει

Πολλαπλές ετυμολογίες

Συμβαίνει, μια λέξη να έχει δύο ή και τρεις τελείως διαφορετικές ετυμολογίες.

παραδείγματα: θερμός, ἱππότης

Ο αυτόματος πίνακας Περιεχομένων συνδέει με κάθε ενότητα δίνοντάς της αρίθμηση

=={{-el-}}==

==={{προφορά}}===

==={{ετυμολογία}} 1===
<!-- η κλίση του -->
==={{ουσιαστικό|el}}===

===={{μεταφράσεις}}====

==={{ετυμολογία}} 2===
<!-- η κλίση του -->
==={{ουσιαστικό|el}}===

===={{μεταφράσεις}}====

Απορίες

Έχετε απορίες; Χρειάζεστε βοήθεια;

Εξηγήστε ποιο είναι το πρόβλημα στη Βικιδημία. Αν είναι συνδεδεμένοι παλιοί πεπειραμένοι συντάκτες εκείνη τη στιγμή, θα σας απαντήσουν.

Εναλλακτικά, δείτε στο Ιστορικό του λήμματος τους πιο πρόσφατους συντάκτες. Μπορείτε να κάνετε ερώτηση στη σελίδα συζήτησής τους.

Επίσης δείτε


Καλές επεξεργασίες!