βασιλές
Νέα ελληνικά (el)
[επεξεργασία]| ↓ πτώσεις | ενικός | πληθυντικός | ||
|---|---|---|---|---|
| ονομαστική | ο | βασιλές | οι | βασιλέδες |
| γενική | του | βασιλέ | των | βασιλέδων |
| αιτιατική | τον | βασιλέ | τους | βασιλέδες |
| κλητική | βασιλέ | βασιλέδες | ||
| Κατηγορία όπως «καφές» - Παράρτημα:Ουσιαστικά | ||||
Ετυμολογία
[επεξεργασία]
- βασιλές < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική βασιλές (μαρτυρείται στον ενικό) < βασιλέας
- Ο πληθυντικός σε -έδες σχηματίζεται κατά τα δάνεια που λήγουν σε -ές, όπως το ουσιαστικό καφές.
Προφορά
[επεξεργασία]
- ΔΦΑ : /va.siˈles/
- τυπογραφικός συλλαβισμός : βα‐σι‐λές
Ουσιαστικό
[επεξεργασία]
βασιλές αρσενικό
- (ιδιωματικό) δημώδης τύπος του βασιλέας, ο βασιλιάς
- ※ Ένα παλλικάρ' πήγε και το γείπε το bαbά τ’. Πάντε 'ς το βασιλέ να δώσ' ορνέκ (δείγμα). […] Γλέπτε, λέγει ο βασιλές, χρειάζουdαι οι παπούδες, να μη τις σφάζτε πλια, να φίντε να πεθνήσκουνα πε το θάνατο. Πε τότε και γύστερα δε σφάζνα τις παπούδες και τις bάbες, αλλά πεθνήσκουνε όdες γερνούσνα. Ο βασιλές το γείπε και τις άλλες τις βασιλέδες και δε σφάζνα πια τις παπούδες και τις bάbες
- καταγραφή αφήγησης: Δ.Α. Πετρόπουλος, «Λαογραφικά Σκοπού Ανατ. Θράκης», Αρχείο Θρακικού Λαογραφικού Γλωσσικού Θησαυρού Ε΄ (1938-39), σσ. 163-164. Καταχώριση στο αποθετήριο του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών· πρόσβαση: 2020-12-15.
- ※ Ζούσε μια φορά στο χωριό μου ένας βασιλές. Ένας βασιλές όμως αληθινός […] που τον αγαπούσαν ούλοι οι ανθρώποι και ούλα τα μωρά
- Αθανάσιος Γκράβαλης, διήγημα «Η βασιλές», συλλογή: Της Ματζουράνενας το χάλασμα και άλλα αφηγήματα. Eπιμέλεια: Ε.Χ. Γονατάς. Aθήνα: Στιγμή, 1988, σ. 9.
- ※ Ένα παλλικάρ' πήγε και το γείπε το bαbά τ’. Πάντε 'ς το βασιλέ να δώσ' ορνέκ (δείγμα). […] Γλέπτε, λέγει ο βασιλές, χρειάζουdαι οι παπούδες, να μη τις σφάζτε πλια, να φίντε να πεθνήσκουνα πε το θάνατο. Πε τότε και γύστερα δε σφάζνα τις παπούδες και τις bάbες, αλλά πεθνήσκουνε όdες γερνούσνα. Ο βασιλές το γείπε και τις άλλες τις βασιλέδες και δε σφάζνα πια τις παπούδες και τις bάbες
Μεσαιωνικά ελληνικά (gkm)
[επεξεργασία] Ετυμολογία
[επεξεργασία]- βασιλές < βασιλέας
Ουσιαστικό
[επεξεργασία]βασιλές αρσενικό (μαρτυρείται μόνο στον ενικό)
- άλλη μορφή του βασιλέας
Κλιτικοί τύποι
[επεξεργασία]- σπάνια γενική ενικού: βασιλέ
Σημειώσεις
[επεξεργασία]Δείτε επίσης
[επεξεργασία]Ουσιαστικά με -εύς > -έας > -ές
Στην Κρήτη, έχουμε -έας > -ές που δεν προέρχονται από το -εύς, ενώ τα -εύς > δίνουν συνήθως -ιάς.
Πηγές
[επεξεργασία]
- The Cambridge Grammar of Medieval and Early Modern Greek. (2019) [Η Γραμματική του Κέμπριτζ για τα μεσαιωνικά και πρώιμα νέα ελληνικά] (στα αγγλικά) Των David Holton, Geoffrey Horrocks, Marjolijne Janssen, Tina Lendari, Io Manolessou & Notis Toufexis. Cambridge University Press. 4 τόμοι. DOI - εισαγωγή
- §2.4 Masculine nouns in -εύς, -έας, -ιάς, σελ.402:
- βασιλές, which appears in the singular only ... [ακολουθεί συζήτηση για την περίπτωση της Κρήτης]
- Υποσημείωση για την ετυμολογία του Χατζιδάκι για ορισμένες περιοχές.
- §2.4.1 Το κλιτικό παράδειγμα 'βασιλέας/βασιλιάς' +μορφές βασιλεύς, βασιλίας, βασιλές
- η περίπτωση -ές (σελ.406)
- §2.6 Masculine nouns in /es/ (τα δάνεια από άλλες γλώσσες)
- §2.4 Masculine nouns in -εύς, -έας, -ιάς, σελ.402:
Κατηγορίες:
- Ουσιαστικά που κλίνονται όπως το 'καφές' (νέα ελληνικά)
- Ουσιαστικά αρσενικά (νέα ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (νέα ελληνικά)
- Νέα ελληνικά
- Ουσιαστικά (νέα ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (νέα ελληνικά)
- Ιδιωματικοί όροι (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά)
- Μεσαιωνικά ελληνικά
- Ουσιαστικά (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (ελληνικά)