ἀγέλη

Αρχαία ελληνικά (grc)

↓ πτώσεις	ενικός		πληθυντικός
	ᾰγέλ-
ονομαστική	ἡ	ἀγέλη	αἱ	ἀγέλαι
γενική	τῆς	ἀγέλης	τῶν	ἀγελῶν
δοτική	τῇ	ἀγέλῃ ἀγέληφῐ (επικός) ἀγέλῃφῐ (Ησύχιος)	ταῖς	ἀγέλαις
αιτιατική	τὴν	ἀγέλην	τὰς	ἀγέλᾱς
κλητική ὦ!		ἀγέλη		ἀγέλαι
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὼ		ἀγέλᾱ
γεν-δοτ	τοῖν		ἀγέλαιν
1η κλίση, ομάδα 'γνώμη', Κατηγορία 'βελόνη' όπως «βελόνη» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

ἀγέλη, ήδη ομηρικό < από παλαιότερο τύπο ἀγέλᾱ. Συγχρονικά αναλύεται σε ἀγέ- + -λ- + -η, παραβάλετε λατινική agilis, agolum.

Προφορά

ΔΦΑ : /a.gé.lɛː/ (5^ος π.Χ. αιώνας Αττική)

τυπογραφικός συλλαβισμός : ἀ‐γέ‐λη

Ουσιαστικό

ἀγέλη, -ης θηλυκό (ιωνικός, αττικός, επικός)

1. αγέλη, κοπάδι, κοπή

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 11 (Λ. Ἀγαμέμνονος ἀριστεία.), στίχ. 678

   πεντήκοντα βοών ἀγέλας

   βοδιών κοπές πεντήκοντα

   Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

   ※  7ος πκε αιώνας ⌘ Ἡσίοδος, (αποδίδεται) Ἀσπὶς Ἡρακλέους^w, 168

   Ἐν δὲ συῶν ἀγέλαι χλούνων ἔσαν ἠδὲ λεόντων

   Εκεί κι αγέλες κάπρων άγριων βρίσκονταν και λιονταριών

   Μετάφραση (2001): Σταύρος Γκιργκένης, Θεσσαλονίκη: Ζήτρος @greek‑language.gr

   ≈ συνώνυμα: βούνομος

2. συνάθροιση, ομάδα
3. πλήθος
4. (πληθυντικός) ἀγέλαι: ομάδες νέων στην Κρήτη ή τη Σπάρτη, που ζούσαν και ανατρέφονταν μαζί απ' τα επτά τους χρόνια ως την ενηλικίωσή τους

   ≈ συνώνυμα: βοῦαι

5. (πληθυντικός) ἀγέλαι: αστρικές σφαίρες

Άλλες μορφές

• δωρικός και αιολικός τύπος : ἀγέλα

Συγγενικά

• ἀγελάτης
• ἀγελάς
• ἀγελαστοί (οι νέοι της αγέλης)
• ἀγέληφι
• ἀγελαῖος

Απόγονοι

ἀγέλη (ιωνική διάλεκτος)

⇒ καππαδοκικά: αΐλη

⇒ νέα ελληνικά: αέλη (Κάρπαθος)

⇘ καθαρεύουσα: ἀγέλη

⇘ νέα ελληνικά: αγέλη

Πηγές

• ἀγέλη - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ἀγέλη - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.