Γιάννης
Νέα ελληνικά (el)
[επεξεργασία]| ↓ πτώσεις | ενικός | πληθυντικός | ||
|---|---|---|---|---|
| ονομαστική | ο | Γιάννης | οι | Γιάννηδες |
| γενική | του | Γιάννη | των | Γιάννηδων |
| αιτιατική | τον | Γιάννη | τους | Γιάννηδες |
| κλητική | Γιάννη | Γιάννηδες | ||
| Κατηγορία όπως «μανάβης» - Παράρτημα:Ουσιαστικά | ||||
Ετυμολογία
[επεξεργασία]
- Γιάννης < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική Γιάννης < ελληνιστική κοινή Ἰάννης, ελληνιστική κοινή Ἰωάννης[1]. Ζεύγος: κυπριακή Ζάννης → δείτε τις σημειώσεις για περισσότερα.
Προφορά
[επεξεργασία]
- ΔΦΑ : /ˈʒa.nis/ (στην Κρήτη)
- τυπογραφικός συλλαβισμός : Γιά‐ννης
Κύριο όνομα
[επεξεργασία]
Γιάννης αρσενικό
Συγγενικά
[επεξεργασία]- Γιαννάκης
- Γιάνναρος
- Γιάννηδες (τοπωνύμιο)
- Γιαννούλης
- Νεοελληνικές λέξεις με συνθετικό 'Γιάννης' στο Βικιλεξικό
→ δείτε τη λέξη
Παροιμίες
[επεξεργασία]- ακόμα δεν τον κάναμε και Γιάννη τον εβγάλαμε, ακόμη δεν τον είδαμε και Γιάννη τον βαπτίσαμε
- Γιάννης κερνά και Γιάννης πίνει
- όχι Γιάννης, Γιαννάκης, δεν είναι Γιάννης, είναι Γιαννάκης
- να σε κάψω Γιάννη μου, να σ' αλείψω λάδι
- σαρανταπέντε Γιάννηδες ενός κοκόρου γνώση
- σπίτι χωρίς Γιάννη προκοπή δεν κάνει
- τα καλά του Γιάννη θέλουμε και τον Γιάννη δεν τον θέλουμε
- τι έχεις Γιάννη; τι 'χα πάντα...
- πότε ο Γιάννης δε μπορεί, πότε ο κώλος του πονεί
Μεταφράσεις
[επεξεργασία]
Σημειώσεις
[επεξεργασία]- Η προφορά ακολούθησε κανονικές φωνητικές μεταβολές
- [ˈʝa.nis < ˈʝan.nis < ˈjan.nis < i̯(o)ˈan.nis < i(.o)ˈan.nis < i.οˈan.nis]
- Το μεσοφωνηεντικό [o] αποβλήθηκε περί τον 4ο έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. στην μορφή Ἰάννης, όπως μαρτυρείται σε όστρακο από την Αίγυπτο[2]. Στην συνέχεια, ή παράλληλα, το αρχικό άτονο [i] τράπηκε σε ημίφωνο [j] και έγινε συνίζηση των δύο συλλαβών [ˈjan < iˈan]. Το ημίφωνο [j] μεταβλήθηκε έπειτα σε ουρανικό [ʝ] και εμφανίστηκε η γραφή Γιάννης κατά τον μεσαίωνα, παραβάλετε γιατρός, γιορτή[1]. Παράλληλα το διπλό σύμφωνο ⟨νν⟩ έχανε την διάρκειά της στην κωνσταντινουπολίτικη προφορά κατά τον ύστερο μεσαίωνα.
Αναφορές
[επεξεργασία]
- 1 2 Γιάννης - Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (1998) του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (συντομογραφίες-σύμβολα. Ετυμολογίες: Ευάγγελος Πετρούνιας). Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
- ↑ HGV: O.Wilck. 1225 323-642 μ.Χ. @papyri.info
Πηγές
[επεξεργασία]- Γιάννης - Γιώργος Β. Κάτος, Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής μας γλώσσας, Θεσσαλονίκη, 2016 online στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ,1 2)
- Γιάννης - Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες σύμβολα)
Μεσαιωνικά ελληνικά (gkm)
[επεξεργασία] Ετυμολογία
[επεξεργασία]- Γιάννης < ελληνιστική κοινή Ἰάννης, ελληνιστική κοινή Ἰωάννης.
Προφορά
[επεξεργασία]- ΔΦΑ : /ˈʝan.nis/ (15ος μ.Χ. αιώνας Κυπριακή)
- τυπογραφικός συλλαβισμός : Γιά‐ννης
Κύριο όνομα
[επεξεργασία]Γιάννης, -η αρσενικό
- άλλη μορφή του Ἰωάννης
- ※ 15ος κε ⌘ Λεόντιος Μαχαιρᾶς, Κρόνακα/5, §685
- [...] τὸ Νικόλαν τὸν μάγειρον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Γιάννη, καὶ πολλοὺς ἄλλους Συργιάνους [...]
- ※ 15ος κε ⌘ Λεόντιος Μαχαιρᾶς, Κρόνακα/5, §685
Κατηγορίες:
- Ουσιαστικά που κλίνονται όπως το 'μανάβης' (νέα ελληνικά)
- Ουσιαστικά αρσενικά (νέα ελληνικά)
- Κληρονομημένες λέξεις - ονόματα από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων - ονόματα από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την ελληνιστική κοινή (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων - ονόματα από την ελληνιστική κοινή (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με ήχο στην προφορά (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (κυπριακά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (κρητικά)
- Κύρια ονόματα (νέα ελληνικά)
- Ανδρικά ονόματα (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την ελληνιστική κοινή (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων - ονόματα από την ελληνιστική κοινή (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Κύρια ονόματα (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (ελληνικά)