Παράρτημα:Προφορά/νέα ελληνικά

Από Βικιλεξικό
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Για τα νέα ελληνικά, στο Βικιλεξικό χρησιμοποιούνται τα παρακάτω σύμβολα του Διεθνούς Φωνητικού Αλφαβήτου (δείτε Βικιλεξικό:Οδηγός προφοράς).

Σύντομη Βοήθεια: ΔΦΑ (IPA) για τα νέα ελληνικά. Χρησιμοποιούνται

φωνήεντα:   a e o u i όπως τα λατινικά γράμματα και για τις διφθόγγους
σύμφωνα:   v ɣ ʝ ɡ ɟ ð z θ k c l ʎ m ɱ b n ŋ ɲ   (όπως /eŋˈɡoɲa/)
d ks p ɾ s t f x ç ps t͡s d͡z
ˈ   ο τόνος, τοποθετημένος πριν από την τονισμένη συλλαβή (σπάνιο: εμφατικός τόνος: όπως, παραπάνω /ˈpa.ɾaˈpa.no/). Ο τόνος υπονοεί ταυτόχρονα και χωρισμό συλλαβών.
.   η τελεία του χωρισμού των συλλαβών (Δείτε τη διαφορά των όρων συλλαβοποίηση (Παράρτημα) και συλλαβισμός (Παράρτημα)

Στο πρότυπο {{ΔΦΑ}} τα σύμβολα περικλείονται από πλαγιοκάθετες /.../ (ευρεία φωνολογική μεταγραφή) σε αντίθεση με τις αγκύλες [...] (στενή φωνητική μεταγραφή)
Δίνουμε προσοχή στα εξής:

  • το ιδιαίτερο /ð/ /ɣ/ και το /ɡ/ που είναι αλλιώτικο από το σύνηθες τυπογραφικό ⟨g⟩ -και δεν του φαίνεται-
  • το /ŋ/ (/ˈa.ŋxos, eŋˈɡoɲa/, το πρώτο νι) Είναι ηχηρό υπερωικό ρινικό, άγμα (voiced velar nasal). Διαφορετικό το /eŋ.çi.ɾi.zo/ από το /en.çi.ɾi.zo/
  • τα ουρανικά (palatal) /ʝ ɟ ç ʎ ɲ/ (ʝa=για, ɟa=γκια ça=χια, ʎa=λια, ɲa=νια) που έχουν και τα αντίστοιχά τους υπερωικά: /ɣ ɡ x/ φατνιακά /l, n/
  • Το μ πριν από ⟨β⟩ /v/ ή ⟨φ⟩ /f/ γίνεται χειλοδοντικό /ɱ/ (/aɱ.fi.voˈli.a/, /ˈaɱ.vo.nas/). Όχι πριν από ⟨μπ⟩ [b].
  • Συνιζημένο ⟨ ι ⟩. Η Internatinal Phonetic Association άλλαξε την παλιά γραφή με λεγκατούρα στις διφθόγγους π.χ. /a͜i/ (νεράιδα) ή /ia͜/ σε / i̯ / /neˈɾai̯.ða/
  • Το δια- ποικίλλει. Παράδειγμα:
    /ði̯a.fenˈde.vo/ και σε γρήγορο λόγο /ðʝa.feˈde.vo/
  • τα έρρινα /mb nd/: μπορούν να σημειώνονται επιπλέον: σε γρήγορο λόγο απορρινικοποιημένα /b d/ (αλλά υπάρχει και γενική σημείωση στον Πίνακα). Ομοίως τα /mp nt/ ξένων λέξεων.
  • /t͡s/ και /d͡z/: δεν χρησιμοποιούνται πια τα παλιά ενοποιημένα σύμβολα[1][2]

Φωνήεντα

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
α a ä ή ɐ ανοιχτό κεντρικό αγορά [aɣoˈɾa], άνω ano]  
ο
ω
o ή ɔ μέσο οπίσθιο ομάδα [oˈmaða]
πάνω [ˈpano], ωμέγα [oˈmeɣa]
 
ου u Κλειστό στρογγύλο οπίσθιο πουλί [puˈli], φούστα [ˈfusta]  
ε
αι
e ɛ ή e Πρόσθιο μέσο πεθερά [peθeˈɾa], μέλι [ˈmeli]
αιτία [eˈtia], παιδί [peˈði]
 
ι
η
υ
ει
οι
υι
i Πρόσθιο κλειστό βιβλίο [viˈvlio], παιδί [peˈði]
μητέρα [miˈteɾa], νίκη [ˈnici]
γλυκό [ɣliˈko]
κλειδί [kliˈði]

κοινός [ciˈnos]
υιός [iˈos]

  1. Όταν δεν ακολουθεί φωνήεν
  2. Όταν τονίζεται
  3. Σε λέξεις λόγιας προέλευσης
  4. Όταν ακολουθεί σύμφωνο + [ɾ]
ι
η
υ
οι
ει
ʝ j καράβια [kaˈɾavʝa], παιδιά [peˈðʝa], μαγειρειό [maʝiˈɾʝo] μόνο με μη τονιζόμενο [i] μετά από β, δ, ζ, ρ και πριν από φωνήεν
ç φωτιά [foˈtça], ελάφια [eˈlafça], καλάθια [kaˈlaθça], ίσιος [ˈisços], πιο [pço], ποιος [pços] μόνο με άτονο [i] μετά από θ, π, σ, τ, φ και πριν από φωνήεν
ɲ μια [mɲa], μυαλό [mɲaˈlo] μόνο με άτονο [i] μετά από μ ή ν και πριν από φωνήεν
αυ af αυτός [afˈtos], ταυ [taf] πριν από άηχα σύμφωνα (π τ κ θ χ σ ξ ψ)[3] και στο τέλος της λέξης
αυ av αυγή [avˈʝi], μαύρος [ˈmavɾos] πριν από φωνήεντα και ηχηρά σύμφωνα (δ γ ζ λ ρ μ ν)[3]
ευ ef ευχαριστώ [efxaɾiˈsto], άνευ [ˈanef] πριν από άηχα σύμφωνα (π τ κ θ χ σ ξ ψ)[3] και στο τέλος της λέξης
ευ ev ευαγγέλιο [evaŋˈɟelio] πριν από φωνήεντα και ηχηρά σύμφωνα (δ γ ζ λ ρ μ ν)[3]
ευ ev Εύβοια evia], ευφημισμός [efimiˈzmos] πριν από β, φ
ηυ if επηυξημένος [epifksiˈmenos] πριν από άηχα σύμφωνα (π τ κ θ χ σ ξ ψ) και στο τέλος της λέξης
ηυ iv εφηύρα [efˈivra] πριν από φωνήεντα και ηχηρά σύμφωνα (δ γ ζ λ ρ μ ν)
έι ei̯ eɪ ei όταν προφέρεται ως δίφθογγος
εϊ
εη
εει
εϋ
εοι
αιοι
αιει
ei λέει [ˈle.i] ή [ˈlei] όταν τα ι, η, υ, οι και ει δεν τονίζονται
άι ai̯ aɪ a͜i νεράιδα [neˈɾai̯.ða] όταν προφέρεται ως δίφθογγος
αϊ
αη
αει
αϋ
αοι
ai θα πάει [θa ˈpa.i] ή [ˈpai] όταν τα ι, η, υ, οι και ει δεν τονίζονται
όι oi̯ oɪ ɔ͜i κορόιδο [koˈɾoi̯.ðo] όταν προφέρεται ως δίφθογγος
οϊ
ωι
ωει
οϋ
ωη
oi τρώει [ˈtɾo.i] όταν τα ι, η, υ και ει δεν τονίζονται

Σύμφωνα

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
β v ηχηρό χειλοδοντικό τριβόμενο βουλή [vuˈli], σοβαρός [sovaˈɾos], συμβουλή [siɱvuˈli], βόδι voði], βόρεια vo.ɾi.a]  
γ ɣ ηχηρό υπερωικό τριβόμενο γάμος ɣamos], αγάπη [aˈɣapi], αγόρι [aˈɣoɾi], γάτα ɣata] πριν από [a] [o] [u]
ʝ j ηχηρό ουρανικό τριβόμενο για [ʝa], γένος ʝenos], Γεώργιος [ʝeˈoɾʝios], γυαλί [ʝaˈli] πριν από ι, η, υ, οι, ει και [ε]
δ ð ηχηρό οδοντικό τριβόμενο δώρο ðoɾo], παιδί [peˈði], δάχτυλο ðaxtilo], ενδιαφέρον [enðiaˈfeɾon]  
ζ z ηχηρό φατνιακό τριβόμενο (συριστικό) ζωή [zoˈi], ζήλια ziʎa], χαζός [xaˈzos], ζάχαρη zaxaɾi]  
θ θ άηχο οδοντικό τριβόμενο θάλασσα θalasa], άνθος [ˈanθos], θέμα θema]  
κ k άηχο υπερωικό στιγμιαίο κόρη koɾi], σύκα [ˈsika] πριν από [a] [o] [u]
c άηχο ουρανικό στιγμιαίο κήπος cipos], πακέτο [paˈceto] πριν από ι, η, υ, ει, οι και [ε]
g ηχηρό υπερωικό την κόρη [tiŋˈgoɾi] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού κ (πριν από [a] [o] [u]) με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
ɟ ηχηρό ουρανικό τον κήπο [toŋˈɟipo] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού κ (πριν από [i] [e]) με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
λ l οδοντικό πλευρικό (υγρό) λάθος laθos], καλό [kaˈlo], λεμόνι [leˈmoni], πάλι [ˈpali] ʎ σε μερικές διαλέκτους ή ιδιολέκτους πριν από [i]
ʎ ουρανικό οδοντικό πλευρικό (υγρό) κιάλια [ˈcaʎa] [li]+φωνήεν με το [i] άτονο
μ m ένρινο διχειλικό μόνος monos], χώμα [ˈxoma]  
ɱ ένρινο χειλοδοντικό συμφωνία [siɱfoˈnia], έμφαση [ˈeɱfasi] πριν από β, φ
ν n ένρινο οδοντικό νονός [noˈnos], ένας [ˈenas], άνω [ˈano], νύχτα nixta], άνοιξη [ˈaniksi] ɲ πριν από το i σε μερικές διαλέκτους και ιδιολέκτους
ɲ ένρινο ουρανικό νοιάζομαι ɲazome], πανιά [paˈɲa] [ni]+ φωνήεν με άτονο το [i]
ŋ ένρινο υπερωικό πανκ [ˈpaŋk], Χέμινγουεϊ [çemiŋɣuˈei] πριν από ουρανικά και υπερωικά σύμφωνα (κ,γ,χ)
ξ ks διπλό ( k + s ) ξένος ksenos]  
gz διπλό ( g + z ) δεν ξέρω [ðeŋˈgzeɾo] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού ξ με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
π p άηχο διχειλικό στιγμιαίο πόδι poði], κάπου [ˈkapu], παπάς [paˈpas], πέντε pende]  
b ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο την πάπια [timˈbapça] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού π με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
ρ ɾ μονοπαλλόμενο φατνιακό παλλόμενο καρδιά [karðʝa], άρθρωση [arθrosi], Άρτα [arta], ντροπή [dropi]


σ/ς s άηχο φατνιακό τριβόμενο (συριστικό) σώμα soma], δάσος [ˈðasos], βάση [ˈvasi], σαλάτα [saˈlata]  
z ηχηρό φατνιακό τριβόμενο (συριστικό) Λέσβος [ˈlezvos], Πελασγός [pelaˈzɣos], Έσδρας [ˈezðɾas], κόσμος [ˈkozmos] πριν από β, γ, δ, μ
τ t άηχο οδοντικό στιγμιαίο τέλος telos], ποτό [poˈto], μητέρα [miˈteɾa]  
d ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο την Τήνο [tinˈdino] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού τ με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
φ f άηχο χειλοδοντικό τριβόμενο φόρος foɾos], νέφος [ˈnefos], φούστα fusta]  
χ x άηχο υπερωικό τριβόμενο χαρά [xaˈɾa], άγχος [ˈaŋxos], χουρμάς [xuɾˈmas], χρεώνω [xɾeˈo.no], δάχτυλο ðax.ti.lo], Αλλάχ [aˈlax]
  1. πριν από [a], [o], [u]
  2. πριν από σύμφωνα
  3. στο τέλος των λέξεων
ç άηχο ουρανικό τριβόμενο χιόνι çoni], βροχή [vɾoˈçi], χέρι çεɾi] πριν από ι, η, υ, ει, οι, και ε, αι
ψ ps διπλό ( p + s ) ψωμί [psoˈmi]  
bz διπλό ( b + z ) τον ψαρά [ton bzaɾa] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού ψ με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης

Δίψηφα σύμφωνα και συμφωνικά συμπλέγματα

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
τσ
τς
t͡s t + s τσέπη t͡sepi], παπούτσι [paˈput͡si] παλαιό ʦ [1]
τζ d͡z d + z τζάμι d͡zami], παντζάρι [panˈd͡zaɾi] παλαιό ʣ [2]
μπ b ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο μπότα bota], μπίρα biɾa] στην αρχή λέξης
mb Ένρινο ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο καμπάνα [kamˈbana] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή· εναλλακτική προφορά: mb ή b
b ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο μπουμπούκι [buˈbuci] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή
mp ( m + p ) κομπιούτερ [komˈpçuteɾ] σε δάνειες λέξεις
μπτ mt ή mpt Πέμπτη [ˈpemti] or [ˈpempti]  
ντ d ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο ντουλάπα [duˈlapa], ντάμα dama], ντομάτα [doˈmata] στην αρχή λέξης
nd Ένρινο ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο πέντε [ˈpende], έντομο [ˈendomo] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή· εναλλακτική προφορά: nd, d
d ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο ντουντούκα [duˈduka] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή
nt ( n + t ) αντένα [anˈtena] σε δάνειες λέξεις
ντσ
ντς
nt͡s αντσούγια [anˈt͡suʝa]  
ντζ nd͡z νεράντζι [neˈɾand͡zi]  
γκ ɡ ηχηρό υπερωικό στιγμιαίο γκρίνια ɡɾiɲa], γκάζι ɡazi] στην αρχή της λέξης, πριν από α, ο, ου
ɟ ηχηρό ουρανικό στιγμιαίο γκιόνης ɟonis] στην αρχή λέξης, πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
ŋɡ ένρινο ηχηρό υπερωικό στιγμιαίο αγκώνας [aŋˈɡonas] στη μέση της λέξης
ŋɟ ένρινο ηχηρό ουρανικό στιγμιαίο ανάγκη [aˈnaŋɟi] στη μέση της λέξης, πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
γκτ ŋkt ελεγκτής [eleŋˈktis]  
γγ ŋɡ ένρινο ηχηρό υπερωικό στιγμιαίο αγγλικός [aŋɡliˈkos] εναλλακτική προφορά: ŋɡ, ɡ
ŋɟ ένρινο ηχηρό ουρανικό στιγμιαίο άγγελος [ˈaŋɟelos] πριν από ι, η, υ, ει, οι ή ε, αι - εναλλακτική προφορά: ŋɟ, ɟ
ŋɣ ένρινο ηχηρό υπερωικό τριβόμενο έγγραφο [ˈeŋɣɾafo]  
ŋʝ ŋj ένρινο ηχηρό ουρανικό τριβόμενο εγγεγραμμένος [eŋʝeɣɾaˈmenos] πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
γχ ŋx ένρινο άηχο υπερωικό τριβόμενο άγχος [ˈaŋxos],

Κοπεγχάγη [kopeŋˈxaʝi]

 
ŋç ένρινο άηχο ουρανικό τριβόμενο αγχίνοια [aŋˈçinia] πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
γξ ŋks Σφιγξ [sfiŋks]  

Επεκτάσεις φωνητικών συμβόλων (ποντιακά)

  • Οδηγός προφοράς (Χρειάζεται επεξεργασία) - ΣΕ ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ

Επεκτάσεις φωνητικών συμβόλων (τσακωνικά)

Εκτός από τα φθόγγους και τα σύμβολα όπως για τα νέα ελληνικά, έχουμε επιπλέον

  • (Χρειάζεται επεξεργασία)
ΔΦΑ Στο Λεξικό Κωστάκη* Άρθρωση Παραδείγματα
aː ή ɛː ? α̈ ανοιχτό α μεταξύ [a] και [e]  
ʃ σ̌ όπως το αγγλικό shoe ʃ  
ʒ ζ̌ όπως το γαλλικό jour  
t͡ʃ τσ̌ όπως το αγγλικό choose  
d͡ʒ τζ̌ όπως το αγγλικό joke  
κ̔  
π̔  
τ̔  

* Η προφορά γραμμένη με ελληνικά γράμματα και διακριτικά σημάδια. Από τη σελίδα μ', Τόμος 1ος (Φωνητική αξία των διαλεκτικών στοιχείων) - Κωστάκης, Θανάσης Π. Λεξικό της τσακωνικής διαλέκτου. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών, τόμοι Α', Β' 1986, τόμος Γ' 1987)
Αναφέρει και γραφές φθόγγων όπως υπάρχουν και στα νέα ελληνικά, με διακριτικά σημάδια για υπάρχοντα σύμβολα του Διεθνούς Φωνητικού Αλφαβήου, ώστε να διαφοροποιούνται μεταξύ τους όταν είναι γραμμένα με ελληνικό αλφάβητο.

παράδειγμα: για το [l] όπως στο λαός, γράφει λ̣ ενώ για το [ʎ] όπως ελιά, γράφει λ̌

Υπάρχει και σύστημα γραφής της προφοράς με δίγραφα ελληνικών γραμμάτων (όπως σχ για να αποδώσει το ʃ)

Στο Βικιλεξικό, η προφορά για όλες τις γλώσσες γράφεται με το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο. Ειδικά για τα τσακώνικα, αναφέρουμε επιπλέον τη γραφή προφοράς που προτείνει το Λεξικό Κωστάκη, ή άλλη πηγή (με δίγραφα).
Αλλά η γραφή των λημμάτων δεν έχει κανένα διακριτικό σημάδι.

Επεκτάσεις φωνητικών συμβόλων (κυπριακά)

Σύμφωνα με το Λεξικό ...(Χρειάζεται τεκμηρίωση…)

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
σι
σ̆
σς
ς̆
sh
ʃ ʃ έσιει [ˈeʃi], σιύλλος ['ˈʃːilːos] ιστορικό /sj/ ή /ç/. Το αντίστοιχο μακρό: ιστορικό /sc/
ζι
̆ζ̆
ζζ
ζζι
g
ʒ ʒ ζιω ['ˈʒo] ιστορικό /zj/
τζι
τσι
τσσ
τσς
τσ̆ι
ch
t+ʃ τζιαι ε], Λατσιά [la'tʃːa] ιστορικό /c/,. Το αντίστοιχο μακρό: ιστορικό /tsj/
ντζι
τζζ

τζς

τζ̆ι
j
d+ʒ άντζιελος [ˈanelos], τζιάμι ['ami] ιστορικό /ɟ/, /dz/
σσ, ζζ, θθ, δδ, φφ, ββ, γγ, χχ, μμ, νν, λλ κ.ο.κ
ː : νναι [nːe], άχχος ['axːos], θθυμούμαι ['θːiˈmume] Τα μακρά σύμφωνα αναπαριστώνται με διπλασιασμό του συμφώνου. Η προφορά τους έχει τη διπλάσια διάρκεια από τα απλά. Ιστορικά δεν δικαιολογούνται πάντοτε.
κκ, ττ, ππ
ʰː ττάππος ['tʰːapʰːos] Τα μακρά δασέα κ-τ-π αναπαριστώνται με διπλασιασμό του συμφώνου. Η προφορά τους είναι όπως των αγγλικών k-t-p στην αρχή λέξης, αλλά έχουν τη διπλάσια διάρκεια.

Αναφορές

  1. 1,0 1,1 Voiceless alveolar affricate: The sound is transcribed in the International Phonetic Alphabet with ⟨t͡s⟩ or ⟨t͜s⟩ (formerly with ⟨ʦ⟩ or ⟨ƾ⟩). πρόσβαση:2020.06.19.
  2. 2,0 2,1 Voiced alveolar affricate: The sound is transcribed in the International Phonetic Alphabet with ⟨d͡z⟩ or ⟨d͜z⟩ (formerly ⟨ʣ⟩). πρόσβαση:2020.06.19.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Holton, D., Mackridge, P. and Philippaki-Warburton, I. (1997). Greek: A comprehensive grammar of the modern language. London: Routledge.

Προτεινόμενες πηγές

Οι κύριες πηγές που χρησιμοποιήθηκαν ήταν:


Συντήρηση

  • Ενημερώσεις αλλαγών από την Internation Phonetic Association. Έγιναν αλλαγες
    • ʦ ή ƾ → t͡s Ομοίως, t͡ʃ (βλ. #Αναφορές
    • ʣ → d͡z Ομοίως d͡ʒ (βλ. #Αναφορές
    • Δίφθογγοι με λιγκατούρες ή το j → με i̯
    • g (IPA) voiced velar plosive. «open-tailed g». U+0261, ɡ LATIN SMALL LETTER SCRIPT G
      όχι το g latin = U+0067, g LATIN SMALL LETTER G
  • 2021.02. - Αλλαγή των παλιών [ɛ, ɔ] σε e και o Βικιλεξικό:Ψηφοφορίες/2021/ΔΦΑ e o
  • 2021.08. - Αλλαγή απαρχαιωμένων συμβόλων και έλεγχος όλων των ΔΦΑ