σηκώνω
Νέα ελληνικά (el)
[επεξεργασία]
Ετυμολογία
[επεξεργασία]
- σηκώνω < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική σηκώνω < ελληνιστική κοινή σηκῶ (ζυγίζω σε ζυγαριά βάζοντας και βγάζοντας βαρίδια έτσι ώστε να σηκωθεί το ένα μέρος και να φτάσει στο ίδιο επίπεδο με το άλλο) συνηρημένος τύπος του σηκόω + -ώνω[1]
Ρήμα
[επεξεργασία]
σηκώνω, αόρ.: σήκωσα, παθ.φωνή: σηκώνομαι, π.αόρ.: σηκώθηκα, μτχ.π.π.: σηκωμένος
- μετακινώ από κάτω προς τα πάνω, υψώνω, ανυψώνω
οι στρατιώτες σήκωσαν τα χέρια ψηλά και παραδόθηκαν.- Σήκωσε τους ώμους του αντί να απαντήσει και έφυγε.
- Σήκωσε από κάτω τη μπάλα και την έριξε στο καλάθι.
- Ο πρωταθλητής στην τελική του προσπάθεια σήκωσε 200 κιλά.
- φέρω ένα φορτίο, επωμίζομαι
- Τόσα χρόνια σηκώνει τα βάρη όλης της οικογένειας και δεν παραπονιέται.
- (κατ’ επέκταση) αντέχω, ανέχομαι
- Δεν τα σηκώνω εγώ αυτά τα τσαλιμάκια.
- Το τροφοδοτικό δε σήκωνε τους πρόσθετους σκληρούς δίσκους και ο υπολογιστής δε λειτουργούσε καλά.
- παίρνω χρήματα ή αντικείμενα από κάπου
- (οικείο) ανεγείρω, χτίζω
- ※ Αναρωτιέται κανείς ποιες διεργασίες ψυχής ώθησαν τους κατοίκους του μικρού χωριού στο να σηκώσουν μια τέτοια μητρόπολη. (⌘ Θανάσης Βαλτινός, Ανάπλους, [μυθιστόρημα], 2012)
- χωράω κι άλλο
- μου ταιριάζει γευστικά-αρωματικά κτλ. κι άλλο / λίγο περισσότερο
Εκφράσεις
[επεξεργασία]Σύνθετα
[επεξεργασία]Συγγενικά
[επεξεργασία]Κλίση
[επεξεργασία] Ενεργητική φωνή
| Εξακολουθητικοί χρόνοι | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| πρόσωπα | Ενεστώτας | Παρατατικός | Εξ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | Μετοχή |
| α' ενικ. | σηκώνω | σήκωνα | θα σηκώνω | να σηκώνω | σηκώνοντας | |
| β' ενικ. | σηκώνεις | σήκωνες | θα σηκώνεις | να σηκώνεις | σήκωνε | |
| γ' ενικ. | σηκώνει | σήκωνε | θα σηκώνει | να σηκώνει | ||
| α' πληθ. | σηκώνουμε | σηκώναμε | θα σηκώνουμε | να σηκώνουμε | ||
| β' πληθ. | σηκώνετε | σηκώνατε | θα σηκώνετε | να σηκώνετε | σηκώνετε | |
| γ' πληθ. | σηκώνουν(ε) | σήκωναν σηκώναν(ε) |
θα σηκώνουν(ε) | να σηκώνουν(ε) | ||
| Συνοπτικοί χρόνοι | ||||||
| πρόσωπα | Αόριστος | Συνοπτ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | Απαρέμφατο | |
| α' ενικ. | σήκωσα | θα σηκώσω | να σηκώσω | σηκώσει | ||
| β' ενικ. | σήκωσες | θα σηκώσεις | να σηκώσεις | σήκωσε | ||
| γ' ενικ. | σήκωσε | θα σηκώσει | να σηκώσει | |||
| α' πληθ. | σηκώσαμε | θα σηκώσουμε | να σηκώσουμε | |||
| β' πληθ. | σηκώσατε | θα σηκώσετε | να σηκώσετε | σηκώστε | ||
| γ' πληθ. | σήκωσαν σηκώσαν(ε) |
θα σηκώσουν(ε) | να σηκώσουν(ε) | |||
| Συντελεσμένοι χρόνοι | ||||||
| πρόσωπα | Παρακείμενος | Υπερσυντέλικος | Συντελ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | |
| α' ενικ. | έχω σηκώσει | είχα σηκώσει | θα έχω σηκώσει | να έχω σηκώσει | ||
| β' ενικ. | έχεις σηκώσει | είχες σηκώσει | θα έχεις σηκώσει | να έχεις σηκώσει | έχε σηκωμένο | |
| γ' ενικ. | έχει σηκώσει | είχε σηκώσει | θα έχει σηκώσει | να έχει σηκώσει | ||
| α' πληθ. | έχουμε σηκώσει | είχαμε σηκώσει | θα έχουμε σηκώσει | να έχουμε σηκώσει | ||
| β' πληθ. | έχετε σηκώσει | είχατε σηκώσει | θα έχετε σηκώσει | να έχετε σηκώσει | έχετε σηκωμένο | |
| γ' πληθ. | έχουν σηκώσει | είχαν σηκώσει | θα έχουν σηκώσει | να έχουν σηκώσει | ||
| Συντελεσμένοι χρόνοι β΄ (μεταβατικοί) | ||||||
| Παρακείμενος | έχω (έχεις, έχει, έχουμε, έχετε, έχουν) σηκωμένο | |||||
| Υπερσυντέλικος | είχα (είχες, είχε , είχαμε, είχατε, είχαν) σηκωμένο | |||||
| Συντελ. Μέλλ. | θα έχω (θα έχεις, θα έχει, θα έχουμε, θα έχετε, θα έχουν) σηκωμένο | |||||
| Υποτακτική | να έχω (να έχεις, να έχει, να έχουμε, να έχετε, να έχουν) σηκωμένο | |||||
Παθητική φωνή
| Εξακολουθητικοί χρόνοι | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| πρόσωπα | Ενεστώτας | Παρατατικός | Εξ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | Μετοχή |
| α' ενικ. | σηκώνομαι | σηκωνόμουν(α) | θα σηκώνομαι | να σηκώνομαι | ||
| β' ενικ. | σηκώνεσαι | σηκωνόσουν(α) | θα σηκώνεσαι | να σηκώνεσαι | ||
| γ' ενικ. | σηκώνεται | σηκωνόταν(ε) | θα σηκώνεται | να σηκώνεται | ||
| α' πληθ. | σηκωνόμαστε | σηκωνόμαστε σηκωνόμασταν |
θα σηκωνόμαστε | να σηκωνόμαστε | ||
| β' πληθ. | σηκώνεστε | σηκωνόσαστε σηκωνόσασταν |
θα σηκώνεστε | να σηκώνεστε | (σηκώνεστε) | |
| γ' πληθ. | σηκώνονται | σηκώνονταν σηκωνόντουσαν |
θα σηκώνονται | να σηκώνονται | ||
| Συνοπτικοί χρόνοι | ||||||
| πρόσωπα | Αόριστος | Συνοπτ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | Απαρέμφατο | |
| α' ενικ. | σηκώθηκα | θα σηκωθώ | να σηκωθώ | σηκωθεί | ||
| β' ενικ. | σηκώθηκες | θα σηκωθείς | να σηκωθείς | σηκώσου | ||
| γ' ενικ. | σηκώθηκε | θα σηκωθεί | να σηκωθεί | |||
| α' πληθ. | σηκωθήκαμε | θα σηκωθούμε | να σηκωθούμε | |||
| β' πληθ. | σηκωθήκατε | θα σηκωθείτε | να σηκωθείτε | σηκωθείτε | ||
| γ' πληθ. | σηκώθηκαν σηκωθήκαν(ε) |
θα σηκωθούν(ε) | να σηκωθούν(ε) | |||
| Συντελεσμένοι χρόνοι | ||||||
| πρόσωπα | Παρακείμενος | Υπερσυντέλικος | Συντελ. Μέλλ. | Υποτακτική | Προστακτική | Μετοχή |
| α' ενικ. | έχω σηκωθεί | είχα σηκωθεί | θα έχω σηκωθεί | να έχω σηκωθεί | σηκωμένος | |
| β' ενικ. | έχεις σηκωθεί | είχες σηκωθεί | θα έχεις σηκωθεί | να έχεις σηκωθεί | ||
| γ' ενικ. | έχει σηκωθεί | είχε σηκωθεί | θα έχει σηκωθεί | να έχει σηκωθεί | ||
| α' πληθ. | έχουμε σηκωθεί | είχαμε σηκωθεί | θα έχουμε σηκωθεί | να έχουμε σηκωθεί | ||
| β' πληθ. | έχετε σηκωθεί | είχατε σηκωθεί | θα έχετε σηκωθεί | να έχετε σηκωθεί | ||
| γ' πληθ. | έχουν σηκωθεί | είχαν σηκωθεί | θα έχουν σηκωθεί | να έχουν σηκωθεί | ||
| Συντελεσμένοι χρόνοι (β΄ τύποι) | ||||||
| Παρακείμενος | είμαι, είσαι, είναι σηκωμένος - είμαστε, είστε, είναι σηκωμένοι | |||||
| Υπερσυντέλικος | ήμουν, ήσουν, ήταν σηκωμένος - ήμαστε, ήσαστε, ήταν σηκωμένοι | |||||
| Συντελ. Μέλλ. | θα είμαι, θα είσαι, θα είναι σηκωμένος - θα είμαστε, θα είστε, θα είναι σηκωμένοι | |||||
| Υποτακτική | να είμαι, να είσαι, να είναι σηκωμένος - να είμαστε, να είστε, να είναι σηκωμένοι | |||||
Μεταφράσεις
[επεξεργασία]
Αναφορές
[επεξεργασία]
- ↑ σηκώνω - Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (1998) του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (συντομογραφίες-σύμβολα. Ετυμολογίες: Ευάγγελος Πετρούνιας). Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
Πηγές
[επεξεργασία]- σηκώνω - Χαραλαμπάκης, Χριστόφορος (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες-σύμβολα)
Μεσαιωνικά ελληνικά (gkm)
[επεξεργασία] Πηγές
[επεξεργασία]- σηκώνω - Επιτομή του Λεξικού ⌘ Κριαρά της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας (1100-1669). Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, [μονοτονικό σύστημα].
Κατηγορίες:
- Κληρονομημένες λέξεις από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από τα μεσαιωνικά ελληνικά (νέα ελληνικά)
- Προέλευση λέξεων από την ελληνιστική κοινή (νέα ελληνικά)
- Νέα ελληνικά
- Ρήματα (νέα ελληνικά)
- Ρηματικές φωνές (νέα ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (νέα ελληνικά)
- Οικείοι όροι (νέα ελληνικά)
- Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά)
- Ρήματα που κλίνονται όπως το «δηλώνω»
- Ζητούμενα λήμματα (μεσαιωνικά ελληνικά)
- Αντίστροφο λεξικό (ελληνικά)