Μετάβαση στο περιεχόμενο

καλύπτω

Από Βικιλεξικό

Νέα ελληνικά (el)

[επεξεργασία]

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
καλύπτω < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική καλύπτω και σημασιολογικό δάνειο από τη γαλλική couvrir ή την αγγλική cover[1]

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /kaˈli.pto/
τυπογραφικός συλλαβισμός : κα‐λύ‐πτω

Ρήμα

[επεξεργασία]

καλύπτω, πρτ.: κάλυπτα, αόρ.: κάλυψα, παθ.φωνή: καλύπτομαι, π.αόρ.: καλύφθηκα/καλύφτηκα, μτχ.π.π.: καλυμμένος

  1. σκεπάζω
  2. περιγράφω ή αναλύω ένα θέμα λεπτομερώς
    παράδειγμα  Το συνέδριο του κόμματος καλύπτει όλα τα καυτά θέματα.
    ※  Αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος Μέρους καλύπτουν τό σύνολον τῶν πληθυσμῶν τῶν εἰς τήν σύρραξιν μετεχουσῶν χωρῶν ἄνευ οἱασδήποτε δυσμενοῦς διακρίσεως στηριζομένης ἰδία ἐπί ζητημάτων φυλῆς, ἐθνικότητος, θρησκείας ἤ πολιτικῶν πεποιθήσεων καί τείνουν νά μετριάσουν τά ὑπό τοῦ πολέμου προκαλούμενα δεινά. (Νόμος 3481/1955, Περί κυρώσεως των Συμβάσεων της Γενεύης της 12ης Αυγούστης 1949, άρθρο 13)
    ≈ συνώνυμα: αναπτύσσω
  3. συλλέγω επιτοπίως ειδήσεις γύρω από επίκαιρο θέμα και το παρουσιάζω σε κάποιο μέσο μαζικής ενημέρωσης
    παράδειγμα  Ο ανταποκριτής μας καλύπτει τον πόλεμο στο Ιράκ.
    ≈ συνώνυμα: κάνω ρεπορτάζ
  4. συμπληρώνω αυτό που λείπει ή είναι ανεπαρκές
    παράδειγμα  Η παραγωγή δεν καλύπτει τη ζήτηση.
    παράδειγμα  Ο μισθός μου δεν καλύπτει τα έξοδά μου.
    παράδειγμα  Καλύπτει την έλλειψη γνώσεων με την ευφυΐα του.
    ≈ συνώνυμα: αναπληρώνω
  5. υποστηρίζω με τα πυρά μου συμπολεμιστές μου, βάλλω εναντίον του εχθρού όσο αυτοί κινούνται
    ≈ συνώνυμα: προστατεύω
  6. ενεργώ έτσι ώστε να μη γίνει γνωστό κάτι δυσάρεστο ή αξιόμεμπτο
    παράδειγμα  Κάλυψαν την παρανομία με απειλές και υποσχέσεις.
    ≈ συνώνυμα: αποκρύπτω, συγκαλύπτω

Συγγενικά

[επεξεργασία]

Κλίση

[επεξεργασία]
  • παθητικός αόριστος: καλύφθ-ηκα και καλύφτ-ηκα

Μεταφράσεις

[επεξεργασία]

Αναφορές

[επεξεργασία]

Πηγές

[επεξεργασία]
  • καλύπτω -  Κάτος, Γιώργος Β. (2016) Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής μας γλώσσας. Θεσσαλονίκη. online στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ,1 2)
  • καλύπτω - Χαραλαμπάκης, Χριστόφορος (επιμέλεια) (2014). Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.  (ψηφιοποιημένη έκδοση από το 2023, συντομογραφίες σύμβολα)


Αρχαία ελληνικά (grc)

[επεξεργασία]

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
καλύπτω < πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *ḱel- (κρύβω, καλύπτω). Ομόρριζα: καλύβη.

Προφορά

[επεξεργασία]
ΔΦΑ : /ka.lý.ptɔː/ (5ος π.Χ. αιώνας Αττική)
τυπογραφικός συλλαβισμός : κᾰ‐λύ‐πτω

Ρήμα

[επεξεργασία]

καλύπτω

  1. καλύπτω με κάτι, σκεπάζω, κλείω
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 23 (Ψ. Ἆθλα ἐπὶ Πατρόκλῳ.), στίχ. 693
    μέλαν δέ ἑ κῦμα κάλυψεν
    • επέταξε με κύμα σουφρωμένο
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
    • και τον σκέπασε το μαύρο κύμα
  2. (μεταφορικά) για τον θάνατο, το σκοτάδι
    ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 16 (Π. Πατρόκλεια.), στίχ. 502
    Ὣς ἄρα μιν εἰπόντα τέλος θανάτοιο κάλυψεν | ὀφθαλμοὺς ῥῖνάς θ᾽
    Τα μάτια εκεί του κλείει | και τα ρουθούνια ο θάνατος
    Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr [μεταγραφή σε μονοτονικό]
    ※  6ος-2ος πκε αιώνας ⌘ Ψευδο-Όμηρος, Βατραχομυομαχία, 231
    τὸν δὲ σκότος ὄσσε κάλυψεν.
    σκέπασε τα μάτια του σκοτάδι.
    Μετάφραση (1978): Νικόλαος Κοτσελίδης, Αθήνα:ΟΕΔΒ @greek‑language.gr
  3. (με δοτική) «χθονί, τάφῳ καλύπτω» θάβω, ενταφιάζω
  4. (μέση φωνή) σκεπάζομαι, καλύπτομαι
  5. σκεπάζω, κρύβω, αποκρύπτω, συγκαλύπτω
    ≈ συνώνυμα: κρύπτω
  6. καλύπτω, αμαυρώνω, σκεπάζω με ατιμία, συσκοτίζω μια υπόθεση
    ※  5ος πκε αιώνας ⌘ Σοφοκλῆς, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ, στίχ. 282 (281-282)
    ξὺν οἷς σὺ μὴ κάλυπτε τὰς εὐδαίμονας | ἔργοις Ἀθήνας ἀνοσίοις ὑπηρετῶν.
    Προσέχοντας κι εσύ το βλέμμα τους, | μην αμαυρώσεις τη μακαρισμένη Αθήνα, | μ᾽ ανόσια έργα μην την κηλιδώσεις.
    Μετάφραση (2004): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, Αθήνα: ΜΙΕΤ @greek‑language.gr
  7. περιβάλλω, συσσωρεύω
    → λατινική: circumdare

Κλίση

[επεξεργασία]

Απόγονοι

[επεξεργασία]

καλύπτω (αρχαία ελληνικά)

⇘ νέα ελληνικά: καλύπτω

Πηγές

[επεξεργασία]
Ανακτήθηκε από "https://el.wiktionary.org/w/index.php?title=καλύπτω&oldid=7346553"