ἄριστον

Αρχαία ελληνικά (grc)

↓ πτώσεις	ενικός		πληθυντικός
	ᾱρῑστ-
ονομαστική	τὸ	ἄριστον	τὰ	ἄριστᾰ
γενική	τοῦ	ἀρίστου	τῶν	ἀρίστων
δοτική	τῷ	ἀρίστῳ	τοῖς	ἀρίστοις
αιτιατική	τὸ	ἄριστον	τὰ	ἄριστᾰ
κλητική ὦ!		ἄριστον		ἄριστᾰ
	δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ	τὼ		ἀρίστω
γεν-δοτ	τοῖν		ἀρίστοιν
2η κλίση, Κατηγορία 'πρόσωπον' όπως «πρόσωπον» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

ᾱ̓́ρῑστον < από παλαιότερο τύπο ἀέριστον < πρωτοελληνική *ᾰyέρῑστον < *ᾱ(y)ερ- (< ἦρι: νωρίς, πρωί) + -δ- (< ἐσθίω / ἔδω + -ον κυριολεκτικά: νωρίς το πρωί φαγωμένο. Δεν σχετίζεται με το επίθετο ἄρῐστος (ευγενής, καλύτερος).

Προφορά

ΔΦΑ : /áː.ɾiː.ston/ (5^ος π.Χ. αιώνας Αττική)

τυπογραφικός συλλαβισμός : ᾱ̓́‐ρῑ‐στον

Ουσιαστικό

ᾱ̓́ρῑστον, -ου ουδέτερο (γαστρονομία)

1. (δις λεγόμενον στον Όμηρο) πρωινό γεύμα, πρόγευμα

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ἰλιάς, 24 (Ω. Ἕκτορος λύτρα.), στίχ. 124 (123-125)

   φίλοι δ᾽ ἀμφ᾽ αὐτὸν ἑταῖροι
   ἐσσυμένως ἐπένοντο καὶ ἐντύνοντ᾽ ἄριστον·
   τοῖσι δ᾽ ὄϊς λάσιος μέγας ἐν κλισίῃ ἱέρευτο.

   και οι σύντροφοι τριγύρω
   κοπίαζαν σπουδακτικά το γεύμα να ετοιμάσουν,
   μ᾽ αρνί μεγάλο μαλλιαρό που είχαν σφάξει εκείνοι

   Έμμετρη μετάφραση (1922): Ιάκωβος Πολυλάς, @greek‑language.gr

   ※ 8ος αιώνας πκε ⌘ Ὅμηρος, Ὀδύσσεια, 16 (π. Ἀναγνωρισμὸς Ὀδυσσέως ὑπὸ Τηλεμάχου.), στίχ. 2 (1-2)

   Τὼ δ᾽ αὖτ᾽ ἐν κλισίῃ Ὀδυσεὺς καὶ δῖος ὑφορβὸς
   ἐντύνοντ᾽ ἄριστον ἅμ᾽ ἠοῖ, κηαμένω πῦρ

   Οι δυο τους πάλι, ο Οδυσσέας και πλάι ο θείος χοιροβοσκός,
   ανάβοντας χαράματα φωτιά, ετοίμαζαν το πρωινό τους

   Μετάφραση σε πεζό (2006): Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, @greek‑language.gr

   ≈ συνώνυμα: ἀκράτισμα

2. (μεθομηρικά) μεσημεριανό γεύμα
   • ἄριστον αἱρεῖσθαι: τρώω το μεσημεριανό μου

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 3 (Θάλεια), 26.3

   ἐπειδὴ ἐκ τῆς Ὀάσιος ταύτης ἰέναι διὰ τῆς ψάμμου ἐπὶ σφέας, γενέσθαι τε αὐτοὺς μεταξύ κου μάλιστα αὐτῶν τε καὶ τῆς Ὀάσιος, ἄριστον αἱρεομένοισι αὐτοῖσι ἐπιπνεῦσαι νότον μέγαν τε καὶ ἐξαίσιον, φορέοντα δὲ θῖνας τῆς ψάμμου καταχῶσαί σφεας, καὶ τρόπῳ τοιούτῳ ἀφανισθῆναι.

   Οι ίδιοι οι Αμμώνιοι ωστόσο λένε και το εξής: ο στρατός ξεκίνησε απ᾽ αυτή την Όαση και βάδιζε εναντίον τους μέσα από την άμμο, και όταν βρέθηκε στη μέση περίπου της απόστασης ανάμεσα σ᾽ αυτούς και στην Όαση, ενώ έτρωγαν το μεσημεριανό τους, φύσηξε νότιος άνεμος ασυνήθιστα δυνατός, και με την άμμο που σήκωσε, τους έθαψε, και με αυτόν τον τρόπο χάθηκαν αυτοί.

   Μετάφραση (1992): Λεωνίδας Ζενάκος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

   • ἄριστον ποιεῖσθαι: καθίζω να φάω το μεσημεριανό μου

   ※ 5ος αιώνας πκε ⌘ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 6 (Ἐρατώ), 78.1

   μαθὼν δὲ ὁ Κλεομένης ποιεῦντας τοὺς Ἀργείους ὁκοῖόν τι ὁ σφέτερος κῆρυξ σημήνειε, παραγγέλλει σφι, ὅταν σημήνῃ ὁ κῆρυξ ποιέεσθαι ἄριστον, τότε ἀναλαβόντας τὰ ὅπλα χωρέειν ἐς τοὺς Ἀργείους.

   Ο Κλεομένης αντιλήφτηκε πως οι Αργείοι εκτελούν κάθε παράγγελμα που δίνει ο δικός του κήρυκας και διατάζει τους δικούς του, μόλις ο κήρυκας δώσει παράγγελμα να καθίσουν να φάνε, τότε να πάρουν τα όπλα στα χέρια τους και να επιτεθούν στους Αργείους.

   Μετάφραση (1993): Ηλίας Σπυρόπουλος. Αθήνα:Γκοβόστης @greek‑language.gr

Άλλες μορφές

• ἀέριστον (στον Όμηρο)

Συγγενικά

• ἀριστάω / ἀριστῶ
• ἀριστητής
• ἀριστίζω, ἀριστίζομαι
• ἀριστητικός
• ἀριστητήριον
• ἀριστόδειπνον
• ἀριστοποιέω / ἀριστοποιῶ
• ἀριστοποιία

Κλιτικός τύπος επιθέτου

ἄριστον

1. αιτιατική ενικού, αρσενικού γένους του ἄριστος
2. ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού, ουδέτερου γένους του ἄριστος

Πηγές

• ἄριστον - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012
• ἄριστον - ΛΟΓΕΙΟΝ (αγγλικά, από το 2011) Λεξικά για την αρχαία ελληνική και λατινική γλώσσα (στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, κ.λπ.) Πανεπιστήμιο του Σικάγου.