ἱστορία

Από Βικιλεξικό
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Δείτε επίσης: ιστορία, Ἱστορία, ἱστορίᾳ
λόγια μεσαιωνική ελληνική με αρχαία κλίση
↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ονομαστική ἱστορία αἱ ἱστορίαι
      γενική τῆς ἱστορίας τῶν ἱστοριῶν
      δοτική τῇ ἱστορί ταῖς ἱστορίαις
    αιτιατική τὴν ἱστορίαν τὰς ἱστορίας
     κλητική ! ἱστορία ἱστορίαι
1η κλίση, ομάδα 'χώρα', Κατηγορία 'σοφία' όπως «σοφία» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
ῐ̔στορῐ́ᾱ < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική ῐ̔στορῐ́ᾱ

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]

ῐ̔στορῐ́ᾱ θηλυκό

  1. εξιστόρηση, διήγηση
  2. ιστορική συνέχεια, παράδοση
  3. ζωγραφική, ζωγραφιά, εικόνα

Παράγωγα

[επεξεργασία]



↓ πτώσεις       ενικός         πληθυντικός  
ῐστορῐᾱ-
ονομαστική ἱστορί αἱ ἱστορίαι
      γενική τῆς ἱστορίᾱς τῶν ἱστοριῶν
      δοτική τῇ ἱστορί ταῖς ἱστορίαις
    αιτιατική τὴν ἱστορίᾱν τὰς ἱστορίᾱς
     κλητική ! ἱστορί ἱστορίαι
  δυϊκός
ονομ-αιτ-κλ τὼ  ἱστορί
γεν-δοτ τοῖν  ἱστορίαιν
1η κλίση, ομάδα 'χώρα', Κατηγορία 'σοφία' όπως «σοφία» - Παράρτημα:Ουσιαστικά

Ετυμολογία

[επεξεργασία]
ῐ̔στορῐ́ᾱ < ἵστωρ ή ἴστωρ (σοφός, αυτήκοος, γνώστης αυτόπτης) + -ῐ́ᾱ → δείτε τη λέξη οἶδα με την οποία σχετίζεται το πρώτο συνθετικό[1]

Σημειώσεις

[επεξεργασία]
  • Η σημασία της λέξης αρχικώς έδωσε το ἴστωρ, έπειτα η λέξη απέκτησε τη δεύτερη και εν τέλει την τρίτη, σημασιολογική εξέλιξη η οποία κατοπτρίζει δε τη διαμόρφωση της επιστήμης από την αρχική έρευνα

Ουσιαστικό

[επεξεργασία]

ῐ̔στορῐ́ᾱ θηλυκό

  1. έρευνα, πληροφόρηση, μάθηση μέσω έρευνας, αναζήτηση, εξέταση
    5ος πκε αιώνας   Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 2 (Εὐτέρπη), 118.1
    εἰρομένου δέ μευ τοὺς ἱρέας εἰ μάταιον λόγον λέγουσι οἱ Ἕλληνες τὰ περὶ Ἴλιον γενέσθαι ἢ οὔ, ἔφασαν πρὸς ταῦτα τάδε, ἱστορίῃσι φάμενοι εἰδέναι παρ᾽ αὐτοῦ Μενέλεω.
    ※  5ος/4ος πκε αιώνας Πλάτων, Φαίδων, 96Α
    ἐγὼ γάρ, ἔφη, ὦ Κέβης, νέος ὢν θαυμαστῶς ὡς ἐπεθύμησα ταύτης τῆς σοφίας ἣν δὴ καλοῦσι περὶ φύσεως ἱστορίαν·
    → δείτε παράθεμα στο λήμμα ῐ̔στορῐ́η
    ※  5ος πκε αιώνας Ἱπποκράτης, Περὶ ἀρχαίης ἰητρικῆς, 20
    λέγω δὲ ταύτην τὴν ἱστορίην εἰδέναι, ἄνθρωπος τί ἐστιν καὶ δι᾽ οἵας αἰτίας γίνεται καὶ τἄλλα ἀκριβέως.
  2. αφήγηση, εξιστόρηση γεγονότων και πραγματικών και φανταστικών
  3. αντικειμενική και επιστημονική καταγραφή, κριτική και έκθεση ερευνών κάποιου περί πραγματικών συμβάντων και γεγονότων, ιστορία, διήγηση
    5ος πκε αιώνας   Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, 7 (Πολύμνια), 96
    τούτοισι πᾶσι καὶ τοῖσι ἐς τὸν πεζὸν τεταγμένοισι αὐτῶν ἐπῆσαν ἑκάστοισι ἐπιχώριοι ἡγεμόνες, τῶν ἐγώ, οὐ γὰρ ἀναγκαίῃ ἐξέργομαι ἐς ἱστορίης λόγον, οὐ παραμέμνημαι.
    ※  4ος πκε αιώνας Ἀριστοτέλης, Ῥητορική, 1, 4.13
    πρὸς δὲ τὰς πολιτικὰς συμβουλὰς αἱ τῶν περὶ τὰς πράξεις γραφόντων ἱστορίαι: ἅπαντα δὲ ταῦτα πολιτικῆς ἀλλ᾽ οὐ ῥητορικῆς ἔργον ἐστίν.
  4. (ελληνιστική κοινή) η ιστορική, η Αγία Γραφή σε αντίθεση με την αναγωγή

Άλλες μορφές

[επεξεργασία]

Παράγωγα

[επεξεργασία]

Σύνθετα

[επεξεργασία]

Απόγονοι

[επεξεργασία]

Αναφορές

[επεξεργασία]
  1. ἱστορία - Επιτομή του Λεξικού Λίντελ-Σκοτ, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού, εκδ. Πελεκάνος, 2007), Ψηφίδες στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, 2012