χρῆμα

Από Βικιλεξικό
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Τυπογραφικές παραλλαγές Δείτε επίσης : χρήμα

Flag of Greece.svg Ελληνικά (el) [επεξεργασία]

Χρήμα αξίας 5 δραχμών σε μορφή χαρτιού (εκδοθέν το 1912)

Nuvola apps bookcase.png Ετυμολογία [επεξεργασία]

χρῆμα < αρχαία ελληνική χρῆμα

Open book 01.svg Ουσιαστικό[επεξεργασία]

χρῆμα ουδέτερο



Capitello modanatura mo 01.svg Αρχαία ελληνικά (grc) [επεξεργασία]

Πτώση Ενικός Δυικός Πληθυντικός
Ονομαστική χρῆμα χρήματε χρήματα
Γενική χρήματος χρημάτοιν χρημάτων
Δοτική χρήματι χρημάτοιν χρήμασι
Αιτιατική χρῆμα χρήματε χρήματα
Κλητική χρῆμα χρήματε χρήματα

Nuvola apps bookcase.png Ετυμολογία [επεξεργασία]

χρῆμα < χράομαι / χρῶμαι

Open book 01.svg Ουσιαστικό[επεξεργασία]

χρῆμα - χρήματος ουδέτερο

  1. κάθε τι που είναι σημαντικά χρήσιμο, τα χρειαζούμενα
    • τί χρῆμα; (για ποιο λόγο; σε τι χρησιμεύει αυτό; προς τι;)
    • τοῖς σκεύεσι καὶ τοῖς χρήμασιν ἀποθήκη (Θουκ.)
  2. η περιουσία, τα υλικά αγαθά
    • χρήματα δ᾽ οὐχ ἁρπακτά, θεόσδοτα πολλὸν ἀμείνω, εἰ γάρ τις καὶ χερσὶ βίῃ μέγαν ὄλβον ἕληται, ἢ ὅ γ᾽ ἀπὸ γλώσσης ληίσσεται, οἷά τε πολλὰ γίγνεται...: η περιουσία δεν πρέπει να είναι αποτέλεσμα αρπαγής, αλλά είναι καλύτερα να χορηγείται από τις θεϊκές δυνάμεις, γιατί αν ένας άνδρας αποκτήσει μεγάλο πλούτο βίαια ή, όπως συνηθως γίνεται, τον ληστέψει <ξεγελώντας> με τα λόγια του....(Ησίοδος, Εργα και Ημέραι)
  3. αντίτιμο, αντάλλαγμα
    • Δαρεῖος ἐπὶ τῆς ἑωυτοῦ ἀρχῆς καλέσας Ἑλλήνων τοὺς παρεόντας εἴρετο ἐπὶ κόσῳ ἂν χρήματι βουλοίατο τοὺς πατέρας ἀποθνήσκοντας κατασιτέεσθαι: οἳ δὲ ἐπ᾽ οὐδενὶ ἔφασαν ἔρδειν ἂν τοῦτο.: Ο Δαρείος κάλεσε τους Έλληνες που είχε κοντά του και τους ρώτησε με ποιο αντάλλαγμα θα δέχονταν να φάνε τους πατεράδες τους όταν πέθαιναν και εκείνοι απάντησαν "επ ' ουδενί" δεν θα διέπρατταν κάτι τέτοιο (Ηρόδ.)
    • τὰ ἱρὰ χρήματα τῆς Ἀθηναίης
  4. (στον πληθυντικό) τα αγαθά, τα έπιπλα, η ακίνητη περιουσία και τα νομίσματα, ο θησαυρός που έχει συγκεντρωθεί σε έναν ναό
  5. το πράμα, συχνά για να εκφραστεί θαυμασμός, έκπληξη κλπ
    • Πολλάκις μὲν ἔμοιγε θεῖόν τι καὶ δαιμόνιον ὄντως χρῆμα͵ ὦ Ἀλέξανδρε͵ ἡ φιλοσοφία ἔδοξεν εἶναι (Αριστοτέλης, Περί κόσμου, 392b.33-35)
    1. κάθε τι σε μεγάλο αριθμό, το πλήθος, ο σωρός, αλλά και το ασυνήθιστο σε όγκο, το παράδοξο, συνήθως με το "όσον"
      • ὦ Ζεῦ βασιλεῦ͵ τὸ χρῆμα τῶν νυκτῶν ὅσον. ἀπέραντον. οὐδέποθ΄ ἡμέρα γενήσεται; (Αριστοφάνης, Νεφέλες, 75-76)
      τι πράμα και η νύχτα, δεν λέει να περάσει ...
      • ὅσον παρνόπων χρῆμα : πω, πω πλήθος ακρίδων
      • ὅσον τὸ χρῆμα ἐπὶ δεῖπνον ἦλθε: πλάκωσε πολύς κόσμος για το φαϊ

Nuvola apps noatun.png Σύνθετα[επεξεργασία]

Nuvola apps noatun.png Εκφράσεις[επεξεργασία]

  • χρημάτων πάντων : πάση θυσία, με κάθε τρόπο, ό,τι κι αν στοιχίσει
  • ἀντὶ πάντων χρημάτων: και τι δεν θα' δινα για να μπορούσα ..., θα τα έδινα όλα για να... , θα έκανα τα πάντα για να μπορούσα...
  • πᾶν χρῆμα ἐκίνεε: δεν άφησε πέτρα που να μην αναποδογυρίσει, κίνησε γη και ουρανό, έκανε τα πάντα, και τι δεν έκανε για να...
  • ἐς ἀφανὲς χρήμα: προς άγνωστο σκοπό, στο άγνωστο, με αβεβαιότητα
  • τί χρῆμα; ποίο το όφελος, ποιος είναι ο σκοπός; προς τι; πού το πάς; και τί χρῆμα δρᾷς; γιατί το έκανες;
  • τί δ᾽ ἐστὶ χρῆμα; : τι τρέχει; τι θέμα έχουμε έχουμε εδώ;
  • μάλιστα χρημάτων: περισσότερο από όλα, πάνω από όλα
  • πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος : απόφθεγμα με διαφορετική ερμηνεία ανάλογα με το αν κάποιος το δει από τη μεριά του Πρωταγόρα ή από του Πλάτωνα