πλάγιος

Από Βικιλεξικό
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Ελληνικά (el) [επεξεργασία]

↓ πτώσεις       ενικός      
γένη → αρσενικό θηλυκό ουδέτερο
ονομαστική ο πλάγιος η πλάγια
πλαγία
το πλάγιο
      γενική του πλάγιου
πλαγίου
της πλάγιας
πλαγίας
του πλάγιου
πλαγίου
    αιτιατική τον πλάγιο την πλάγια
πλαγία
το πλάγιο
     κλητική πλάγιε πλάγια
πλάγια
πλάγιο
↓ πτώσεις   πληθυντικός  
γένη → αρσενικό θηλυκό ουδέτερο
ονομαστική οι πλάγιοι οι πλάγιες τα πλάγια
      γενική των πλάγιων
πλαγίων
των πλάγιων
πλαγίων
των πλάγιων
πλαγίων
    αιτιατική τους πλάγιους
πλαγίους
τις πλάγιες τα πλάγια
     κλητική πλάγιοι πλάγιες πλάγια
Οι δεύτεροι τύποι, λόγιοι, από την αρχαία κλίση.
Κατηγορία όπως «πλάγιος» - Παράρτημα:Επίθετα & Μετοχές

Ετυμολογία [επεξεργασία]

πλάγιος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική

Επίθετο[επεξεργασία]

πλάγιος, -α / -'α, -ο με επιπλέον λόγιους τύπους
  1. ο μη ευθύς, αυτός που έχει κλίση προς έναν νοητό ή πραγματικό κάθετο άξονα ή πάντως σε σύγκριση με ένα άλλο επίπεδο ή ευθεία αναφοράς, ο κεκλιμένος, ο στραβός, ο λοξός
    (γεωμετρία) πλάγια ευθεία προς επίπεδο, ονομάζεται κάθε ευθεία που το τέμνει χωρίς να είναι κάθετη προς αυτό
    (τυπογραφία) τα πλάγια στοιχεία είναι τα κεκλιμένα, τα πλαγιαστά
    η πλάγια γραφή
  2. (συντακτικό) η μη άμεση έκφραση, ο λόγος (πρόταση, ερώτηση) που δεν εκφέρεται στο πρώτο πρόσωπο αλλά μεταφέρεται από άλλον
    πλάγιος λόγος (Ο Κώστας είπε να μην έρθεις), πλάγια ερώτηση (Ο Κώστας ρώτησε αν πρέπει να έρθεις ή όχι)
  3. (γραμματική) οι πτώσεις της γενικής, δοτικής και αιτιατικής, σε αντιδιαστολή προς την κυρίως ορθή πτώση της ονομαστικής, επειδή σε αυτές το υποκείμενο δεν συνδέεται άμεσα με το ρήμα αλλά έμμεσα και πλαγίως, υποδηλώνοντας κάποια σχέση (του γένους, της αιτίας κ.λπ.)
  4. ο πλευρικός
    άντε πλάγιο βηματισμό (δηλ. προς τα αριστερά ή δεξιά)
  5. (βυζαντινή μουσική) υποδιαίρεση «ήχων» της βυζαντινής μουσικής
    σε ήχο πρώτο πλάγιο
  6. (μουσική, αρμονία) είδος μουσικής πτώσης με την υποδεσπόζουσα (συγχορδία της τέταρτης βαθμίδας) να οδηγεί στην τονική
    ακολουθεί μια coda με πλάγια πτώση
  7. αυτός που προέρχεται από το πλάι, από αριστερά ή δεξιά
    πλάγιος άνεμος (ο αέρας στη μπάντα του πλοίου)
  8. το έμμεσο, διακριτικό ή το υπαινικτικό και λιγότερο επιθετικό κάτω από τις περιστάσεις
    Μην τον προσβάλεις, πες του το με πλάγιο τρόπο.
    Του έριξε βουβά ένα πλάγιο βλέμμα που έλεγε πολλά.
  9. το ανήθικο, το ύπουλο, το παράνομο ή παράτυπο, αυτό που παρακάμπτει την ευθεία και συνήθη οδό
    Μπορείς να τον καταφέρεις και με πλάγιο τρόπο.
    Μετήλθε πλάγια μέσα για να προσληφθεί.
    πήρε προαγωγή δια της πλαγίας οδού
  10. τρόπος συγγένειας
    οι πλάγιοι συγγενείς είναι οι εξ αγχιστείας, οι μη εξ αίματος

Εκφράσεις[επεξεργασία]

Συγγενικές λέξεις[επεξεργασία]

Σύνθετα[επεξεργασία]

όπως ενδεικτικά:

Μεταφράσεις[επεξεργασία]



Αρχαία ελληνικά (grc) [επεξεργασία]

γένη → αρσενικό θηλυκό ουδέτερο
↓ πτώσεις       ενικός      
ονομαστική πλάγιος πλαγί
πλάγιος
τὸ πλάγιον
      γενική τοῦ πλαγίου τῆς πλαγίᾱς
πλαγίου
τοῦ πλαγίου
      δοτική τῷ πλαγί τῇ πλαγί
πλαγί
τῷ πλαγί
    αιτιατική τὸν πλάγιον τὴν πλαγίᾱν
πλάγιον
τὸ πλάγιον
     κλητική ! πλάγιε πλαγί
πλάγιε
πλάγιον
↓ πτώσεις   πληθυντικός  
ονομαστική οἱ πλάγιοι αἱ πλάγιαι
πλάγιοι
τὰ πλάγι
      γενική τῶν πλαγίων τῶν πλαγίων
πλαγίων
τῶν πλαγίων
      δοτική τοῖς πλαγίοις ταῖς πλαγίαις
πλαγίοις
τοῖς πλαγίοις
    αιτιατική τοὺς πλαγίους τὰς πλαγίᾱς
πλαγίους
τὰ πλάγι
     κλητική ! πλάγιοι πλάγιαι
πλάγιοι
πλάγι
    δυϊκός  
ονομ-αιτ-κλ τὼ πλαγίω τὼ πλαγί
πλαγίω
τὼ πλαγίω
      γεν-δοτ τοῖν πλαγίοιν τοῖν πλαγίαιν
πλαγίοιν
τοῖν πλαγίοιν
Ο τύπος του θηλυκού σε -ος, λιγότερο συνηθισμένος.
2&1η κλίση, ομάδα 'δίκαιος', Κατηγορία όπως «δίκαιος» - Παράρτημα:Επίθετα & Μετοχές

Ετυμολογία [επεξεργασία]

πλάγιος < *plag-jo, μεταπτωτική βαθμίδα για την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή *pela- (πλατύς, επίπεδος). Συγγενή: αρχαία ελληνικά πλάγος (πλαγιά), πέλαγος, πλάξ, πλήσσω, η λατινική palma (παλάμη). [1]

Επίθετο[επεξεργασία]

πλάγιος, -α, -ον & - ος, -ος, -ον

  1. πλαγίως διατεταγμένος, εγκαρσίως τοποθετημένος, καθέτως
    ※ 5ος αιώνας πκε  Θουκυδίδης, Ἱστορίαι,7.59 ἔκλῃον οὖν τόν τε λιμένα εὐθύς τὸν μέγαν, ἔχοντα τὸ στόμα ὀκτώ σταδίων μάλιστα, τριήρεσι πλαγίαις καὶ πλοίοις καὶ ἀκάτοις ἐπ᾽ ἀγκυρῶν ὁρμίζοντες
    ήρχισαν λοιπόν να κλειουν το στόμιο του λιμένος, το οποίο είχε μάλιστα πλάτος περίπου οκτώ σταδίων, τοποθετούντες πλαγίως εις αυτό τριήρεις και μεγάλα και μικρά πλοία, τα οποία εστερέωναν δι' αγκύρων (απόδοση: Ελευθέριος Βενιζέλος)
  2. κεκλιμένος, κατηφορικός
  3. (μεταφορικά) δόλιος, πλανερός
    ... καὶ ἀληθής, κατὰ τὸ εὐθὺ συνάγουσα .. εἰς πλάγια δὲ καὶ σκολιά ψευδής
    είναι αληθής όταν θέτει ευθέως ...και ψευδής όταν τα θέτει πλάγια και στρεβλά)

Παράγωγες λέξεις[επεξεργασία]

  • δείτε  τὰ πλάγια (ουσιαστικοποιημένο επίθετο) τα πλάγια, τα πλευρά)
    ※  τὰ μὲν καθ᾽ ἡμᾶς ἔμοιγε δοκεῖ, ὦ Κῦρε, καλῶς ἔχειν, ἀλλὰ τὰ πλάγια λυπεῖ με, ὅτι τὰ μὲν τῶν πολεμίων κέρατα ἰσχυρὰ ὁρῶ ἀνατεινόμενα καὶ ἅρμασι καὶ παντοδαπῇ στρατιᾷ
    πιστεύω ότι το δικό μου τμήμα του στρατού, Κύρε, είναι εντάξει, αλλά με ανησυχούν τα πλάγια (τα πλευρά), γιατί βλέπω τις πτέρυγες των εχθρών να αντιτάσσονται ισχυρά με άρματα και κάθε είδους πεζικό)
  • πλαγίως

Συγγενικές λέξεις[επεξεργασία]

Σύνθετα[επεξεργασία]

όπως

Αναφορές[επεξεργασία]

  1. Μπαμπινιώτης, Γεώργιος (2010). Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Β' ανατύπωση. 2009: A' έκδοση). Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας. 

Πηγές[επεξεργασία]