Παράρτημα:Προφορά/νέα ελληνικά

Από Βικιλεξικό
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Για τα νέα ελληνικά, στο Βικιλεξικό χρησιμοποιούνται τα παρακάτω σύμβολα του Διεθνούς Φωνητικού Αλφαβήτου (δείτε Βικιλεξικό:Οδηγός προφοράς).

Σύντομη Βοήθεια: ΔΦΑ (IPA) για τα νέα ελληνικά. Χρησιμοποιούνται

φωνήεντα:   a e o u i όπως τα λατινικά γράμματα και για τις διφθόγγους
σύμφωνα:   v ɣ ʝ ɡ ɟ ð z θ k c l ʎ m ɱ b n ŋ ɲ   (όπως /eŋˈɡoɲa/)
d ks p ɾ s t f x ç ps t͡s d͡z
ˈ   ο τόνος, τοποθετημένος πριν από την τονισμένη συλλαβή (σπάνιο: εμφατικός τόνος: όπως, παραπάνω /ˈpa.ɾaˈpa.no/)
.   η τελεία του χωρισμού των συλλαβών (Δείτε τη διαφορά των όρων συλλαβοποίηση (Παράρτημα) και συλλαβισμός (Παράρτημα)

Στο πρότυπο {{ΔΦΑ}} τα σύμβολα περικλείονται από πλαγιοκάθετες /.../ (ευρεία φωνολογική μεταγραφή) σε αντίθεση με τις αγκύλες [...] (στενή φωνητική μεταγραφή)
Δίνουμε προσοχή στα εξής:

  • το ιδιαίτερο /ð/ /ɣ/ και το /ɡ/ που είναι αλλιώτικο από το σύνηθες τυπογραφικό ⟨g⟩ -και δεν του φαίνεται-
  • το /ŋ/ (/ˈa.ŋxos, eŋˈɡoɲa/, το πρώτο νι) Είναι ηχηρό υπερωικό ρινικό, άγμα (voiced velar nasal). Διαφορετικό το /eŋ.çi.ɾi.zo/ από το /en.çi.ɾi.zo/
  • τα ουρανικά (palatal) /ʝ ɟ ç ʎ ɲ/ (ʝa=για, ɟa=γκια ça=χια, ʎa=λια, ɲa=νια) που έχουν και τα αντίστοιχά τους υπερωικά: /ɣ ɡ x/ φατνιακά /l, n/
  • Το μ πριν από /v/ ή /f/ γίνεται χειλοδοντικό /ɱ/ (/aɱ.fi.voˈli.a/, /ˈaɱ.vo.nas/)
  • Συνιζημένο <ι>. Η Internatinal Phonetic Association άλλαξε την παλιά γραφή με λεγκατούρα στις διφθόγγους π.χ. /a͜i/ (νεράιδα) ή /ia͜/ σε / i̯ /
  • Το δια- ποικίλλει. Παράδειγμα:
    /ði̯a.fenˈde.vo/ και σε γρήγορο λόγο /ðʝa.feˈde.vo
  • τα έρρινα /mb nd/: μπορούν να σημειώνονται επιπλέον: σε γρήγορο λόγο απορρινικοποιημένα /b d/ (αλλά υπάρχει και γενική σημείωση στον Πίνακα). Ομοίως τα /mp nt/ ξένων λέξεων.
  • /t͡s/ και /d͡z/: δεν χρησιμοποιούνται πια τα παλιά ενοποιημένα σύμβολα[1][2]

Φωνήεντα

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
α a ä ή ɐ ανοιχτό κεντρικό αγορά [aɣoˈɾa], άνω ano]  
ο
ω
o ή ɔ μέσο οπίσθιο ομάδα [oˈmaða]
πάνω [ˈpano], ωμέγα [oˈmeɣa]
 
ου u Κλειστό στρογγύλο οπίσθιο πουλί [puˈli], φούστα [ˈfusta]  
ε
αι
e ɛ ή e Πρόσθιο μέσο πεθερά [peθeˈɾa], μέλι [ˈmeli]
αιτία [eˈtia], παιδί [peˈði]
 
ι
η
υ
ει
οι
υι
i Πρόσθιο κλειστό βιβλίο [viˈvlio], παιδί [peˈði]
μητέρα [miˈteɾa], νίκη [ˈnici]
γλυκό [ɣliˈko]
κλειδί [kliˈði]

κοινός [ciˈnos]
υιός [iˈos]

  1. Όταν δεν ακολουθεί φωνήεν
  2. Όταν τονίζεται
  3. Σε λέξεις λόγιας προέλευσης
  4. Όταν ακολουθεί σύμφωνο + [ɾ]
ι
η
υ
οι
ει
ʝ j καράβια [kaˈɾavʝa], παιδιά [peˈðʝa], μαγειρειό [maʝiˈɾʝo] μόνο με μη τονιζόμενο [i] μετά από β, δ, ζ, ρ και πριν από φωνήεν
ç φωτιά [foˈtça], ελάφια [eˈlafça], καλάθια [kaˈlaθça], ίσιος [ˈisços], πιο [pço], ποιος [pços] μόνο με άτονο [i] μετά από θ, π, σ, τ, φ και πριν από φωνήεν
ɲ μια [mɲa], μυαλό [mɲaˈlo] μόνο με άτονο [i] μετά από μ ή ν και πριν από φωνήεν
αυ af αυτός [afˈtos], ταυ [taf] πριν από άηχα σύμφωνα (π τ κ θ χ σ ξ ψ)[3] και στο τέλος της λέξης
αυ av αυγή [avˈʝi], μαύρος [ˈmavɾos] πριν από φωνήεντα και ηχηρά σύμφωνα (δ γ ζ λ ρ μ ν)[3]
ευ ef ευχαριστώ [efxaɾiˈsto], άνευ [ˈanef] πριν από άηχα σύμφωνα (π τ κ θ χ σ ξ ψ)[3] και στο τέλος της λέξης
ευ ev ευαγγέλιο [evaŋˈɟelio] πριν από φωνήεντα και ηχηρά σύμφωνα (δ γ ζ λ ρ μ ν)[3]
ευ ev Εύβοια evia], ευφημισμός [efimiˈzmos] πριν από β, φ
ηυ if επηυξημένος [epifksiˈmenos] πριν από άηχα σύμφωνα (π τ κ θ χ σ ξ ψ) και στο τέλος της λέξης
ηυ iv εφηύρα [efˈivra] πριν από φωνήεντα και ηχηρά σύμφωνα (δ γ ζ λ ρ μ ν)
έι ei̯ eɪ ei όταν προφέρεται ως δίφθογγος
εϊ
εη
εει
εϋ
εοι
αιοι
αιει
ei λέει [ˈle.i] ή [ˈlei] όταν τα ι, η, υ, οι και ει δεν τονίζονται
άι ai̯ aɪ a͜i όταν προφέρεται ως δίφθογγος
αϊ
αη
αει
αϋ
αοι
ai θα πάει [θa ˈpa.i] ή [ˈpai] όταν τα ι, η, υ, οι και ει δεν τονίζονται
όι oi̯ oɪ ɔ͜i όταν προφέρεται ως δίφθογγος
οϊ
ωι
ωει
οϋ
ωη
oi τρώει [ˈtɾo.i], κορόιδο [koˈɾoi̯.ðo] όταν τα ι, η, υ και ει δεν τονίζονται

Σύμφωνα

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
β v ηχηρό χειλοδοντικό τριβόμενο βουλή [vuˈli], σοβαρός [sovaˈɾos], συμβουλή [siɱvuˈli], βόδι voði], βόρεια vo.ɾi.a]  
γ ɣ ηχηρό υπερωικό τριβόμενο γάμος ɣamos], αγάπη [aˈɣapi], αγόρι [aˈɣoɾi], γάτα ɣata] πριν από [a] [o] [u]
ʝ j ηχηρό ουρανικό τριβόμενο για [ʝa], γένος ʝenos], Γεώργιος [ʝeˈoɾʝios], γυαλί [ʝaˈli] πριν από ι, η, υ, οι, ει και [ε]
δ ð ηχηρό οδοντικό τριβόμενο δώρο ðoɾo], παιδί [peˈði], δάχτυλο ðaxtilo], ενδιαφέρον [enðiaˈfeɾon]  
ζ z ηχηρό φατνιακό τριβόμενο (συριστικό) ζωή [zoˈi], ζήλια ziʎa], χαζός [xaˈzos], ζάχαρη zaxaɾi]  
θ θ άηχο οδοντικό τριβόμενο θάλασσα θalasa], άνθος [ˈanθos], θέμα θema]  
κ k άηχο υπερωικό στιγμιαίο κόρη koɾi], σύκα [ˈsika] πριν από [a] [o] [u]
c άηχο ουρανικό στιγμιαίο κήπος cipos], πακέτο [paˈceto] πριν από ι, η, υ, ει, οι και [ε]
g ηχηρό υπερωικό την κόρη [tiŋˈgoɾi] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού κ (πριν από [a] [o] [u]) με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
ɟ ηχηρό ουρανικό τον κήπο [toŋˈɟipo] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού κ (πριν από [i] [e]) με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
λ l οδοντικό πλευρικό (υγρό) λάθος laθos], καλό [kaˈlo], λεμόνι [leˈmoni], πάλι [ˈpali] ʎ σε μερικές διαλέκτους ή ιδιολέκτους πριν από [i]
ʎ ουρανικό οδοντικό πλευρικό (υγρό) κιάλια [ˈcaʎa] [li]+φωνήεν με το [i] άτονο
μ m ένρινο διχειλικό μόνος monos], χώμα [ˈxoma]  
ɱ ένρινο χειλοδοντικό συμφωνία [siɱfoˈnia], έμφαση [ˈeɱfasi] πριν από β, φ
ν n ένρινο οδοντικό νονός [noˈnos], ένας [ˈenas], άνω [ˈano], νύχτα nixta], άνοιξη [ˈaniksi] ɲ πριν από το i σε μερικές διαλέκτους και ιδιολέκτους
ɲ ένρινο ουρανικό νοιάζομαι ɲazome], πανιά [paˈɲa] [ni]+ φωνήεν με άτονο το [i]
ŋ ένρινο υπερωικό πανκ [ˈpaŋk], Χέμινγουεϊ [çemiŋɣuˈei] πριν από ουρανικά και υπερωικά σύμφωνα (κ,γ,χ)
ξ ks διπλό ( k + s ) ξένος ksenos]  
gz διπλό ( g + z ) δεν ξέρω [ðeŋˈgzeɾo] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού ξ με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
π p άηχο διχειλικό στιγμιαίο πόδι poði], κάπου [ˈkapu], παπάς [paˈpas], πέντε pende]  
b ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο την πάπια [timˈbapça] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού π με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
ρ ɾ μονοπαλλόμενο φατνιακό παλλόμενο καρδιά [karðʝa], άρθρωση [arθrosi], Άρτα [arta], ντροπή [dropi]


σ/ς s άηχο φατνιακό τριβόμενο (συριστικό) σώμα soma], δάσος [ˈðasos], βάση [ˈvasi], σαλάτα [saˈlata]  
z ηχηρό φατνιακό τριβόμενο (συριστικό) Λέσβος [ˈlezvos], Πελασγός [pelaˈzɣos], Έσδρας [ˈezðɾas], κόσμος [ˈkozmos] πριν από β, γ, δ, μ
τ t άηχο οδοντικό στιγμιαίο τέλος telos], ποτό [poˈto], μητέρα [miˈteɾa]  
d ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο την Τήνο [tinˈdino] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού τ με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης
φ f άηχο χειλοδοντικό τριβόμενο φόρος foɾos], νέφος [ˈnefos], φούστα fusta]  
χ x άηχο υπερωικό τριβόμενο χαρά [xaˈɾa], άγχος [ˈaŋxos], χουρμάς [xuɾˈmas], χρεώνω [xɾeˈo.no], δάχτυλο ðax.ti.lo], Αλλάχ [aˈlax]
  1. πριν από [a], [o], [u]
  2. πριν από σύμφωνα
  3. στο τέλος των λέξεων
ç άηχο ουρανικό τριβόμενο χιόνι çoni], βροχή [vɾoˈçi], χέρι çεɾi] πριν από ι, η, υ, ει, οι, και ε, αι
ψ ps διπλό ( p + s ) ψωμί [psoˈmi]  
bz διπλό ( b + z ) τον ψαρά [ton bzaɾa] όταν έχουμε συνεκφορά του αρχικού ψ με το τελικό ν της προηγούμενης λέξης

Δίψηφα σύμφωνα και συμφωνικά συμπλέγματα

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
τσ
τς
t͡s t + s τσέπη t͡sepi], παπούτσι [paˈput͡si] παλαιό ʦ [1]
τζ d͡z d + z τζάμι d͡zami], παντζάρι [panˈd͡zaɾi] παλαιό ʣ [2]
μπ b ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο μπότα bota], μπίρα biɾa] στην αρχή λέξης
mb Ένρινο ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο καμπάνα [kamˈbana] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή· εναλλακτική προφορά: mb ή b
b ηχηρό διχειλικό στιγμιαίο μπουμπούκι [buˈbuci] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή
mp ( m + p ) κομπιούτερ [komˈpçuteɾ] σε δάνειες λέξεις
μπτ mt ή mpt Πέμπτη [ˈpemti] or [ˈpempti]  
ντ d ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο ντουλάπα [duˈlapa], ντάμα dama], ντομάτα [doˈmata] στην αρχή λέξης
nd Ένρινο ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο πέντε [ˈpende], έντομο [ˈendomo] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή· εναλλακτική προφορά: nd, d
d ηχηρό οδοντικό στιγμιαίο ντουντούκα [duˈduka] στη μέση της λέξης, ανάλογα με τη διάλεκτο ή τον ομιλητή
nt ( n + t ) αντένα [anˈtena] σε δάνειες λέξεις
ντσ
ντς
nt͡s αντσούγια [anˈt͡suʝa]  
ντζ νεράντζι [neˈɾand͡zi]  
γκ ɡ ηχηρό υπερωικό στιγμιαίο γκρίνια ɡɾiɲa], γκάζι ɡazi] στην αρχή της λέξης, πριν από α, ο, ου
ɟ ηχηρό ουρανικό στιγμιαίο γκιόνης ɟonis] στην αρχή λέξης, πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
ŋɡ ένρινο ηχηρό υπερωικό στιγμιαίο αγκώνας [aŋˈɡonas] στη μέση της λέξης
ŋɟ ένρινο ηχηρό ουρανικό στιγμιαίο ανάγκη [aˈnaŋɟi] στη μέση της λέξης, πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
γκτ ŋkt ελεγκτής [eleŋˈktis]  
γγ ŋɡ ένρινο ηχηρό υπερωικό στιγμιαίο αγγλικός [aŋɡliˈkos] εναλλακτική προφορά: ŋɡ, ɡ
ŋɟ ένρινο ηχηρό ουρανικό στιγμιαίο άγγελος [ˈaŋɟelos] πριν από ι, η, υ, ει, οι ή ε, αι - εναλλακτική προφορά: ŋɟ, ɟ
ŋɣ ένρινο ηχηρό υπερωικό τριβόμενο έγγραφο [ˈeŋɣɾafo]  
ŋʝ ŋj ένρινο ηχηρό ουρανικό τριβόμενο εγγεγραμμένος [eŋʝeɣɾaˈmenos] πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
γχ ŋx ένρινο άηχο υπερωικό τριβόμενο άγχος [ˈaŋxos],

Κοπεγχάγη [kopeŋˈxaʝi]

 
ŋç ένρινο άηχο ουρανικό τριβόμενο αγχίνοια [aŋˈçinia] πριν από ι, η, υ, οι, ει ή ε, αι
γξ ŋks Σφιγξ [sfiŋks]  

Επεκτάσεις φωνητικών συμβόλων (Κυπριακά)

Σύμφωνα με το Λεξικό ...(Χρειάζεται τεκμηρίωση…)

Γράμμα ΔΦΑ Αλλού Άρθρωση Παραδείγματα Σημειώσεις
σι
σ̆
σς
ς̆
sh
ʃ ʃ έσιει [ˈeʃi], σιύλλος ['ˈʃːilːos] ιστορικό /sj/ ή /ç/. Το αντίστοιχο μακρό: ιστορικό /sc/
ζι
̆ζ̆
ζζ
ζζι
g
ʒ ʒ ζιω ['ˈʒo] ιστορικό /zj/
τζι
τσι
τσσ
τσς
τσ̆ι
ch
t+ʃ τζιαι ε], Λατσιά [la'tʃːa] ιστορικό /c/,. Το αντίστοιχο μακρό: ιστορικό /tsj/
ντζι
τζζ

τζς

τζ̆ι
j
d+ʒ άντζιελος [ˈanelos], τζιάμι ['ami] ιστορικό /ɟ/, /dz/
σσ, ζζ, θθ, δδ, φφ, ββ, γγ, χχ, μμ, νν, λλ κ.ο.κ
ː : νναι [nːe], άχχος ['axːos], θθυμούμαι ['θːiˈmume] Τα μακρά σύμφωνα αναπαριστώνται με διπλασιασμό του συμφώνου. Η προφορά τους έχει τη διπλάσια διάρκεια από τα απλά. Ιστορικά δεν δικαιολογούνται πάντοτε.
κκ, ττ, ππ
ʰː ττάππος ['tʰːapʰːos] Τα μακρά δασέα κ-τ-π αναπαριστώνται με διπλασιασμό του συμφώνου. Η προφορά τους είναι όπως των αγγλικών k-t-p στην αρχή λέξης, αλλά έχουν τη διπλάσια διάρκεια.

Αναφορές

  1. 1,0 1,1 Voiceless alveolar affricate: The sound is transcribed in the International Phonetic Alphabet with ⟨t͡s⟩ or ⟨t͜s⟩ (formerly with ⟨ʦ⟩ or ⟨ƾ⟩). πρόσβαση:2020.06.19.
  2. 2,0 2,1 Voiced alveolar affricate: The sound is transcribed in the International Phonetic Alphabet with ⟨d͡z⟩ or ⟨d͜z⟩ (formerly ⟨ʣ⟩). πρόσβαση:2020.06.19.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Holton, D., Mackridge, P. and Philippaki-Warburton, I. (1997). Greek: A comprehensive grammar of the modern language. London: Routledge.

Προτεινόμενες πηγές

Οι κύριες πηγές που χρησιμοποιήθηκαν ήταν:


Συντήρηση